Mostrando entradas con la etiqueta Pontevedra. Mostrar todas las entradas
Mostrando entradas con la etiqueta Pontevedra. Mostrar todas las entradas

E294 Sendeiro do Baixo Lérez (Pontevedra)

Sol, 13 de outubro de 2013

Din que o home é o único animal que tropeza dúas veces coa mesma pedra, máis eu semella que son animal de máis, pois son moitas as veces que tropecei, erguerme e volver caer todo en un, e así tócame espertar naufragando nun leito mesturado de efectos secundarios, que non vou a enumerar pois son ben coñecidos. 

A desculpa, sempre ten que haber unha e se non se fabrica, foi o concerto dos Aphonnic, onde presentaban o seu último (que non derradeiro) traballo discográfico, “Heroes”, once cortes de carnicería fina, que houbo que celebrar por todo o alto, na compaña dun feixe de Eivadiños que, precisamente por iso, hoxe non me requiriron ao mediodía, tal é como facían con algo máis de entusiasmo no pasado.

Máis sempre hai algún motivo para erguerse, e botar na mochila catro porsiacasos (que desta vez foron máis que insuficientes), unha ducha reparadora e poñer a roupa de combate (aínda que me equivocara de guerra, ou mellor dito, de estación). O motivo foi Sonia, que semellaba non acusar efecto secundario ningún da véspera, e estaba disposta a seguir sumando convocatorias a este proxecto que, as veces, semella durmido e outras, como na recente expedición ós Pirineos, semella rexurdir con forza das cinzas, co espírito que naceu nas terras da Travanca.

Fixemos plans a carón dun café, como é pertinente, na Portela de Puxeiros, onde comezou a poallar con insistencia, e tanto insistiu que o ceo semellaba ameazar con non darnos tregua, máis non era a primeira (penso que tampouco a derradeira) que os Eivadiños volvémonos aventureiros nas condicións máis adversas, así que decidimos probar sorte ás beiras do Lérez, moi preto de onde Sonia tivo o seu bautizo nesta empresa sen animo de lucro.

Cinco anos despois daquela expedicións solitaria, na que mitiguei as miñas ganas de matar, e esas cousas do destino (ou por algunha estraña alquimia) no camiño cara as terras de Pontevedra soaron idénticas melodías, co bo facer de Jonas Renkse e os seus rapaces, que fixeron adelgazar as miñas idades, aínda que non contribuíron nadiña para que deixase de chover.

Unha tregua enganosa deunos confianza o chegar a Ponte Bora, onde o Almofrei xunta as súas augas cas do Lérez, e saímos dalí camiñando co bo ánimo, buscando a ribeira salvaxe que se abre unha vez cruzar o río, alí onde en febreiro de 1809 os patriotas galegos de Cotobade, Peñaflor, Terras de Montes e outras parroquias próximas liquidaron a media centea de invasores franceses, acuartelados en San Xurxo de Sacos, Borela e Tenorio, nun deses episodios de bravura que agora semellan, dada a natureza sumisa deste pobo de ananos, cousas doutras xentes e doutras terras.

Semellaba que tamén nós tiñamos que librar unha batalla, pois en canto acadamos o sendeiro de pescadores da marxe dereita, no sentido da corrente, decatámonos de que a continua carreira de obstáculos que é a vida tiña alí un bo reflexo, a follasca agochando as raíces traizoeiras, árbores derribados polo vento ou polo paso do tempo, que nos obrigaban a dobra-lo lombo ou a facer equilibrios sobre os troncos abatidos, e un mollaparvos que xa se facía insistente e que pronto nos obrigou a botar man das poucas prendas de abrigo que meteramos na mochila, e que pronto se mostraron insuficientes.

A nosa mellor arma resultou un paraugas, que unhas veces foi utilizado como bastón ou como machete, e outras fixo honra o seu nome, algo non moi ortodoxo na doutrina eivadiña, máis e ben sabido que as regras fixéronse para romperse. De tódolos xeitos, eran moitas as ganas de camiñar, e a fraga de ribeira, pese a presentar algunha dificultade para avanzar, estaba fermosa de máis, a carón dun Leréz bastante minguado que mostraba algúns dos segredos do seu leito. Entre freixos, bidueiros e salgueiros avanzamos co sabor da aventura nos beizos, sentindo que estabamos nunha selva, pois o sendeiro ameazaba con pecharse cunha barreira de acacias, loureiros, fentos e silveiras, que tamén axudaban a empapar as nosas roupas algo desaconselladas para a ocasión. Comezou a crecer en nós a tentativa da derrota.

Foron insuficientes as roupas, máis aceitadas para un paseo primaveral, foi insuficiente o paraugas, pouco operativo entre a tupida vexetación de ribeira, e foron insuficientes as miñas lembranzas do terreo, pois se ben tiña o recordo dunha ponte metálica que nos permitiría acadar a outra beira e regresar a bo paso polo camiño da tubaria, este non daba aparecido, mentres a chuvia arreciaba e o sendeiro se pechaba. 

A miña compañeira perdeu a fe, e a piques estivo de perder a paciencia, i eu mesmo chegue a pensar se non sería mellor dar media volta en medio de aquel diluvio… pasamos unha pequena praia, cun refuxio de Robinson, un extenso canaval de bambú, unhas casas en ruínas, e todo semellaba novo para min, estaba máis perdido cun polbo nun garaxe, aínda que tentaba que non se me notara para que non se espallara o pánico.

Pero non choveu que non escampara, aínda que neste caso non axudaba nin o refraneiro, e finalmente divisamos a estrutura metálica que cruza o Lérez, preto da estación de bombeo de Monteporreiro, onde vivín algunha aventura nos meus tempos de adicto ás augas brancas. 

Algo aliviados de iniciar o camiño de regreso, apurámo-lo paso polo camiño ben acondicionado que discorre a carón da tubaria semi-soterrada, parolando das moitas veces que pasei por estes lugares, cos meus eivadiños e sobre unha embarcación, e aínda antes de todo isto, cando nin escoitara falar do Club de Camiñantes, onde mudou a miña visión dos camiños, grazas a xenerosidade e sabedoría do meu querido Zalo de Paramos.

O territorio de aventura da outra beira trocou nun camiño de firme regular por onde avanzamos sen problemas, podendo incluso partillar o paraugas e unha empanadilla de Amaquía que comemos en minorar o paso, pois moito era o resgo de nos arrefriar se o facíamos.

Non había perda posible por este camiño, e non tivemos dificultade en descontar os poucos quilómetros que nos restaban ata Ponte Bora, agás os derivados das inclemencias meteorolóxicas, ca que ao chegar ao coche estábamos algo máis que mollados, aínda que satisfeitos da nosa pequena aventura, pensando en moitos que, nestas circunstancias, no se atreveran a saír da casiña.

E así foi, e así volo conto, aínda sen saber moi ben a quen carallo lle pode interesar, agás os que a vivimos, esta pequena aventura dominical tan preto da cidade. So resta dicir que a pouco imos cumprir as trescentas crónicas, e que se non hai porposta mellor celebraremos o apocalipsis moi preteo, tamén nas terras bañadas polo Lérez, quizais sexa aquí onde se peche o noso círculo…

E164 Sendeiro do Baixo Lérez (Pontevedra)



Sol,07-03-010.

Amencía día nuboso e variable para esta xornada na que ía compartir e patear con Eivadiños. Xa había tempo!!. A noite anterior chamaba a Anxo para dicirlle que se me esquecera que non podía comer con eles, andaba eu ás voltas co meu derradeiro día de limpeza hepática e a partir das dúas da tarde xa non podía inxerir nada sólido. Así que quedamos en que lles saía a Ponte Bora para a hora do café. Non tiña nin idea de quen acudiría e tampouco me importaba demasiado, Eivadiños é así de impredecible, tanto pode ir un coma uns cantos, así que ás dúas da tarde xa estaba en camiño para reunirme con Anxo polo menos, é o único que tiña seguro.

Pero a cousa non estaba nada doada desta vez para o tema do xantar, cando cheguei aínda andaban ás voltas buscando sitio onde lles deran de comer, moito restaurante de estrada e todos pechados, e para un que estaba aberto, a rebordar, así que non lles quedou outra que pedir bocatas para todos e comer de pé ó aire libre mentres eu acompañaba cun cafeciño, na terraza do local. O Anxo "rusmaba" por aquí e por acolá, queixándose de que esta convocatoria estaba a ser un tanto atípica, mira que non poder sentarse nunha mesa a disfrutar dunha das partes importantes da fórmula Eivadiños!!!...., pero enseguida se lle pasou, que hoxe tiña o estadio cheo, nada menos que oito Eivadiños, e por riba máis da metade con poucas horas de sono, que a festa rachada da noite anterior foi cousa digna!!.

Así, por aí andabamos esta que escribe, Iolanda, Alex e Panete, Fani, Javivi e Nuria, e a alma mater do tinglado, Anxiño, ben cuberto da súa querida, estimada e valorada, cobertura emocional.

O Panete non estaba no seu mellor momento, case que estaba arrepentido de haber acudido pois tivera noite de aniversario con concerto Alféizar incluído, e non tiña o corpo para moita máis festa. Fani, tra-la noite de festa con baile contorsionista segundo os comentarios, tamén tiña o corpiño con falta de descanso. Iolanda e Alex eran os que presentaban mellor aspecto tra-la festa, Anxo estaba tan contento que se estaba canso non se lle notaba, e os únicos que pareciamos descansados eramos Nuria, Javi e máis eu, polo menos eramos os únicos que durmiran as súas horas, se é que algúns xa non estamos para segundo qué tipo de fiestukis, coma dicía Javi, ese tipo de eventos xa son máis excepción que norma para algúns.

Con esas e todo, coma bos camiñantes, demos o primeiro paso, que todo é empezar, despois un paso xa tira do outro e Natura empeza a facer acción, o persoal recibe aires que nutren, paisaxes que engaiolan, e os cansazos se botan a durmir a sesta mentres os corpiños e as mentes se relaxan no camiño. Lle dixen a Anxo que ía facer a crónica deste día, e moi solícito el, díxome que se quería información do roteiro que podía ir ao blog de Eivadiños, eu díxenlle que si pero xa sabía que ao final saleria o que tiña que saír, e isto é o que sae, información técnica ben pouca, información sentida, toda.

O camiño non estaba doado de patear, rochas esvaradías, terra húmida e mesmo zonas encharcadas. Moito subir e baixar e moito bo rollo tamén, aí ninguén se queixaba, e pouco a pouco iamos deixando que o ambiente nos envolvera. O Lérez ao noso carón todo o tempo, que augas máis cantareiras hoxe!!, qué crecida, os seus sons atrapaban a atención, e máis dun tropezón porque esa atención era necesaria para poñela onde pisabamos. E así é coma se ía facendo caminiño, a calor de conversas cálidas e divertidas, Nuria facendo unha disertación " ao paquete ", jeje...., cada quen que interprete o que queira...., Iolanda facendo pasos coidadosos cun tesón admirable e un ánimo estoico, Javivi con cen foguetes no cu, a este home aínda lle duran as forzas tras patear a vida en verso por terras tailandesas!!!, hoxe ía de primeiriño e a unha boa distancia do resto, pero a cousa non ía durar moito que ten unha reputación que manter. Alex disfrutando do camiño, apreciando o que este lle vai dando, Panete recuperando pouco a pouco as forzas grazas ao que ía recibindo da terra, e da auga, e de todos. Fani notando o cansazo dos excesos bailaríns da noite anterior pero con forzas suficientes, que Fani é moita Fani!!; Anxo contento, sacando fotos de todo o que os seus ollos inquedos captaban e revivindo outros tempos de baixadas en piragua por esas augas, a min se me antollaba iso unha odisea vendo os remuíños que se formaban e os tramos que se intuían perigosos a pesares de que non entendo moito sobre o tema. Eu, feliz con todo e con todos, a verdade é que tiña un sorriso instalado sen intención ningunha de irse a paseo, disfrutando do que escoitaba falar aos meus compañeiros e recollendo os beneficios dunha corrente de auga plena e poderosa que armonizaba a miña corrente interna, que fluía sen impedimentos de ningún tipo, case que lle emprestei ese fluír ao río, e maxicamente pasamos dunha zona de correntes exaltadas ao remanso do río Lérez cando se ensancha e se amosa repousado, cunha preciosa cor verde cheíña de matices acuosos que encandeaban a vista e os sentidos, espertando o desexo de fundirse nas súas augas, aínda que pensándoo ben....., qué frío!!!, quita quita, que paseando a carón do Lérez xa é dabondo por hoxe!!.

Chegados á Parroquia de San Benitiño do Lérez atopámonos con que non podiamos seguir, o camiño estaba cortado por obras, así que optamos por subir á Igrexa, aí Anxo e Miguel nos agasallaron coa famosa canción, bó dúo!!, soaban bonito e agradable ao oído con esas voces graves cantando armónicas. Uns cantos da tropa optaron por quedar abaixo, que iso non formaba parte do roteiro!!!. E media volta para cruzar a outra beira do río por unha ponte, quedounos un tramiño pequeno sen patear pero é que non había outra!!. Estabamos a ter sorte, a tarde nos agasallaba sen chuvia, a temperatura agradable e a compañía grata, qué máis pode un pedir para unha tarde de domingo?.

Conversas cheas de amizade, plans de facer escalada con Panete, propúxenllo a Anxo pero este estaba a rememorar tan bos momentos xa pasados que a súa resposta foi que había plans de facer rafting, jeje...., aí cada un ao seu tema..... Tramo bonito colgada do brazo do meu amigo, chanzas xerais a propósito do seu cuiño ben posto, el case que dicía que é o único que lle queda ben posto. Xa será menos amiguiño!!.

Regreso repousado e con sensación de ter feito os deberes, jaja. Non sen antes parar a tomar a cañita de rigor, acuarius, infusión e demais necesidades. Nuria e Iolanda facendo os seus estiramentos coma ten que ser. Conversa con Alex a propósito de fígados e riles, e de enerxías que precisan renovarse. E volta aos coches e a civilización. Unha máis no haber da historia de Eivadiños!!. Todos con mellores cariñas tra-la nosa andaina, coa sensación de haber recollido todo o que se ofrecía absolutamente gratuíto, tanto da terra cómo da auga, tanto da atmosfera coma de cada un de nós. E que curioso!!!, saímos enriquecidos!!.

Un día bonito compartido con xente bonita, a Anxo se lle caía a baba mirando semellante visión. Non puido evitar o comentario do ben que se sinte vendo cómo acoden os amigos para estar cos amigos, tras unha noite de excesos, aínda así, dicía, sempre acude algún. Eu penso que é porque saben apreciar o que un ambiente natural lles aporta, sen dúbida moito máis que quedarse na casa a vivir unha resaca, deste outro xeito, coma dicía Alex, un se recupera coa sensación de haber aproveitado ben o tempo, en boa compañía, en plena natura. A Anxiño aínda lle espera unha noite longa, empeza semana laboral nocturna, os demais, un por un, retirarse cada un á súa pola, que mañá xa será outro día. Grazas polo recibido amigos.

Que disfrutemos moitas máis, Eivadiños!!!.

Salo

E161 Sendeiro do Río dos Gafos (Pontevedra-Vilaboa)



Descripción do percurso e mapa

Domingo, 14 de febreiro de 2010


Semella que outra vez durmimos pouco, e que os efectos que a troula da véspera deixou nos nosos corpiños aconsella non abandonar as sábenas, e seguir soñando cada quen co seu, pero unha forza interior fainos chimpar da cama, sabendo que os nosos soños compartidos precisan de movemento. Alédome de que, unha vez máis, Georgia diga que non coa boca pequena e que diga que si co corazón grande, e que se vista coas roupas propias da montaña para saír ó mundo a mesturar as súas pegadas coas miñas. Tamén o de Paramos tiña ganas de compartir novos camiños con nós, pero os nosos plans non se axustaban ós seus, xa que estaba preto da fronteira e os nosos plans levábannos cara o interior da provincia.

Fomos ata o Eido Vello, en Peinador, onde comezou a nosa historia, para almorzar conforme manda a tradición, e alí levamos a sorpresa ó cruzarnos co Zalo, que mudara de opinión e decidira agasallarnos coa súa compaña. Celebramos o encontro cunha empanada de zamburiñas fabulosa, e con polbo á feira e tortilla de patacas, todo elo regado cunha botelliña de Mencía. Na sobremesa reducimos dúas racións de torta de tres chocolates, unha lambonada típica do lugar, e mandámoslle café e chupitos como é de lei.

Co bandullo cheo conducimos outra vez cara a cidade, onde deixamos o coche de Zalo, e dende alí ata Pontevedra pola autoestrada. Saímos no desvío da estrada de Ourense, e buscamos o inicio do sendeiro preto do Albergue de Peregrinos, a cen metros da estación de autobuses da capital provincial. Aparcamos a carón do cartel co mapa da ruta, e sen máis comezamos a camiñar polo carreiro do río, que nada máis comezar pasa por un túnel baixo a vía do tren.

Douscentos metros máis adiante atopamos dous túneles máis, baixo a estrada de Ourense, na confluencia do río Pintos co río Tomeza, e collemos o que segue a este último, á nosa dereita. Este río ten distintos nomes segundo os lugares por onde pasa, no núcleo de Pontevedra o máis estendido é río dos Gafos, pero tamén é chamado Menexo, Palamios, da Goleta, da Taboada e da Estación. Nas parroquias de Salcedo, á dereita do río, é Tomeza, á esquerda, adquire o nome desta última.

Outra das características deste río e que é un dos poucos de Galicia que ten unha orientación sur-norte e que mantén unha dirección case lineal, describindo so nos últimos seiscentos metros unha curva cara ó encontro coa ría de Pontevedra. O desnivel é moi suave, o que o fai axeitado para un paseo dominical como o que tiñamos proxectado.

No primeiro quilómetro atopamos o muíño de Cabanas e a ponte Valentín, unha das dezaseis que cruza o río, e para facer honor ó santo patrón dámonos uns biquiños sobre o seu arco de pedra. Algo máis adiante atopamos co Mar da Presa, que é como denominan o lugar onde se encoran as augas que alimentaban o muíño de Cabanas. Zalo dínos que é unha denominación habitual nas zonas costeiras ¡canto se aprende co de Paramos!.

Avanzamos pola braña, onde hai un elevado grado de humidade e asolagamento da capa superficial do solo, con gran profusión de salgueiros e amieiros, aínda que tamén de freixos, bidueiros e carballos, algún deles de gran altura. E pasamos preto da ponte da Condesa, que comunica as parroquias de Tomeza e Salcedo. De Salcedo ven o río Cubela, tamén chamado Bala ou Cancela, que desemboca no que estamos seguindo un quilómetro máis ala.

Seméllanos estraño non atopar a ninguén facendo esta ruta senlleira, de escasa lonxitude e sen desnivel apreciable, e que sae tan preto da cidade, pero aínda máis que por unha estrada en obras que vai paralela ó camiño de ferro, a escasos cincuenta metros de nós, sí se rexistre afluencia de paseantes. Será pola teima que ten a xente polas obras...

Nós chegamos ó lugar do Casal do Río a bo ritmo, e cambiamos de beira pola Ponte Rebón, unha pequena pontella de pedra. Desde esta mesma beira, pouco antes de abandonar os límites municipais de Pontevedra e entrar no concello de Vilaboa, cruzamos outro afluente do Tomeza, o río do Pombal, chamado tamén de Santa Marta.

Rabiamos por un café, e Georgia tírame das orellas por aventurarme a dicir que habería opción no camiño, e ademais volvemos esquecernos unha botella de auga e temos que mendigar un pouco de té frío a Zalo, e só consigo distraelos un pouco cruzando a Ponte Leira Longa e visitando o muíño do Toxal, que tamén ten unha curiosa canle para desviar a auga. Neste tramo tamén se denomina así o río, e Toxal segue sendo en toda a parroquia de Bértola.

Cando levamos catro quilómetros e medio volvemos cruza-lo río pola Ponte da Ansuiña, unha pontella de laxas que sortea unhas augas que xa non forman máis que un regueiro e que poderíamos sortear dando un chimpo, a pesares de que cincuenta metros máis adiante se lle sume o cauce do río da Leghua ou do Barco, catrocentos metros máis alá o Regato Filgueira ou Miñoto.

Con tanto afluente é lóxico que o terreo se enchoupe, e o sendeiro amplo que tivemos ó comenzo transformase nun lameiro estreito polo que andamos a chimpos. Xa no penúltimo tributario, o río dos Bois, entramos na parroquia de Figueirido, e o río dos Gafos volve mudar de nome e chamase aquí río Cocho. O derradeiro quilómetro facémolo á beira de campos onde pacen ovellas que nos miran curiosas antes de seguir co seu monótono pacer, e dámonos un pouco de presa por chegar ata o barrio de Balteiro por mor de quecer co café prometido.

Rematamos o sendeiro nunha pista asfaltada que comunica o lugar de Alcouce co de Balteiro, e acercámonos ó apeadeiro de Figueirido, pero tampouco alí hai rastro de ningún establecemento hostaleiro, así que imos ata a estrada nacional, pero tampouco temos sorte. Así que non nos queda outra que dar media volta, e conformarnos cunhas laranxas que recolleitamos preto do camiño de ferro.

O regreso o fixemos a bo paso, aínda que se me espertou a doenza de xeonllo que levo arrastrando dende fai uns meses e conforme avanzabamos era máis evidente a miña coxeira. Non dixen nin pío mentres se incrementaba a distancia cos meus compañeiros, pero aínda así creo que algo se decataron.

En troques o Zalo non dubidaba en pendurarse dunha corda colgaba nunha árbore, ou chimpar por riba das fochancas como si aínda fose aquel cativo que soñaba con subir ó Monte Faro dende o seu Paramos natal. E Georgia semellaba que durmira as horas regulamentarias, pois mantiña o ritmo eivadiño sen fraquear, e ás veces desaparecían os dous entre a fraga de ribeira, brañas e soutos que íamos sorteando.

Outra vez cruzamos pontes de pedra ou de madeira, pasamos ó carón de vellos muíños e sorteamos un feixe de regatos, ata regresar ó punto de partida, na entrada do túnel do camiño de ferro, na rúa Otero Pedraio. E para completar o círculo rematamos cun café con leite no Marco, na parroquia de Tomeza, no mesmo bar onde, de camiño ás terras de Forcarei, recollemos o magnifico folleto editado polo concello de Pontevedra e Vaipolorío que nos descubriu este sendeiro fluvial.

E100 Sendeiro do Baixo Lérez (Pontevedra)


Domingo, 4 de xaneiro de 2009

A vida é unha continua carreira de obstáculos que leva implícita unha sucesión de caídas, das que co paso dos anos costa máis erguerse, e para emprender outra vez o camiño non te queda outra que buscar apoios, para que non se esgoten as ganas de vivir. Un deses apoios, ós que recorro con insistencia no tempo das derrotas, é a miña cobertura emocional, ese refuxio de xentes xenerosas que me queren porque si, sen peaxes nin comisións, dunha maneira espontánea e desinteresada.

Outra desas ferramentas que me amabilizan os días grises, cando o naufraxio vai cabalgándome as veas, é a de debuxar soños, de soñar horizontes e tentar atrapalos, de construír a pouquiños un imaxinario particular con anacos do paraíso. E un día soñei con volver ós camiños, aínda co corpo quebrado, diminuído, eivado. E naceu este proxecto de montañas modestas e sendeiros senlleiros, para combate a loucura dos dous anos longos aloxado dos grandes espacios, mergullado nunha sucesión interminable de diagnósticos e tratamentos nos que fun deixando o gusto polos novos amenceres.

E aquí estou, outros dous anos despois, celebrando a miña resurrección con un cento de rutas na mochila, cada unha ca súa crónica, co relato máis ou menos inspirado do que aconteceu en cada unha delas, dos amigos cos que compartín xantares e congostras, dos nomes dos lugares que acariñamos cas nosas sombras. E que mellor que ter a compaña dalgúns dos meus más fieis amigos, dos que aguantan unha noite de troula e tamén unha de treboada, e o día seguinte seguen estando ai, non importa se toca troula ou treboada, a dalo todo pola cara, outra vez sen peaxes nin comisións.

Alex e Miguel son desta clase de Amigos que hai que escribir con maiúscula, dos que me fan sentir afortunado e os que teño que agradecer tantas cousas que non me chegan as palabras, quizais porque con eles tampouco faga falta pois son desa xente que me entende ata os silencios.

Tamén nos acompaña Isabel, compañeira de camiños, de veladas literarias, de funcións de teatro e de concertos, en fin unha todo terreo coa que énchense os afectos a pesares das diferencias, ou quizais tamén porque somos diferentes e respectamos as diverxencias para converxer. En definitiva unha persoa especial coa que paga a pena compartir conversas e sendeiros.

E para completar este grupo heteroxéneo Isabel tráenos unha nova eivadiña, Patricia, a quen xa coñecemos no aniversario do CdC subindo o cumio do Galiñeiro, unha moza simpática que non ten medo de probar novas fórmulas como esta que comezou nos tempos primixenios nos escenarios onde loitaron os combatentes da Travanca. Magoa que non nos acompañe tamén o que me legou a receita, o Zalo, mestre, cómplice, amigo, compañeiro, sempre presente, estea fisicamente ou non.

Así imos os cinco, coma nas novelas da miña infancia, nunha maña dun inverno soleado, para seguir sementando pegadas un ano máis, adentándonos nas terras de Pontevedra por esa fenda de asfalto que motivou unha das loitas máis encarnizadas da reforma na nosa terra, mentres comentamos os titulares da prensa que nos traen as novas de outras loitas, como as da poboación palestina de Gaza que resiste o implacable paso da máquina de guerra sionista, que ameaza co seu exterminio.

Non comezamos con bo pé, xa que o comedeiro elixido para a celebración, a Casa Pilaro, en Ponte Bora, está pechado, parece que definitivamente, e temos que marchar cara a cidade capitalina para buscar un sitio axeitado as nosas esixencias. Aínda damos algunha volta de máis buscando onde estacionar, pero finalmente logramos deixar o vehículo perto da alameda, e atravesándoa chegamos o fermoso casco vello onde, a carón do Teatro Principal, coñecemos un restaurante que está ben de prezo e onde se come bastante ben.

Unha das fórmulas do local parece a idónea para nós, un menú que chaman escote para catro, aínda que somos cinco, con empanada, ovos rotos con patacas, tostas de atún e anchoa, embutidos, queixo, polbo a feira e calamares, e que sae a dez euros por cabeza. Claro que non temos moita, e pedimos dúas botellas de Mencía, cando con unha chegábanos ben. De tódolos xeitos quedamos satisfeitos co ágape, e co bandullo ben cheo abandonamos o núcleo urbano para achegarnos a Ponte dos Tirantes, que cruza as augas do río Lérez, para iniciar a nosa ruta subindo polas súas beiras. Cinco minutos despois das tres da tarde cruzamos a curiosa ponte, xa bastante enferruxada para o tempo que ten, e adentámonos na Illa das Esculturas, unha aposta interesante do concello para recuperar este espacio como lugar de lecer e tamén como un museo o aire libre cas mostras de algúns artistas de vangarda que deron en interactuar co medio, con bastante acerto para min.

O nome orixinal deste promontorio é o de Illa da Xunqueira do Cobo, ou Illa do Cobo, e está encravada na zona periurbana da capital, nun enclave de gran valor natural e paisaxístico, declarada Lugar de Importancia Comunitaria e incluída dentro da Rede Natura 2000. As sucesivas invasións reduciron as Xunqueiras de Pontevedra á mínima expresión actual, enriba delas construíuse o Campos Universitario, o Pazo da Cultura e a Autoestrada do Atlántico, ademais de outras infraestructuras. As xunqueiras deron sustento os veciños das parroquias ribeiriñas que secularmente tomaron delas forraxe para o gando e fertilizante natural para os cultivos.

Ao abandonar a illa, pasando por debaixo da Ponte do Camiño de Ferro, adentrámonos nas ribeiras do Lérez por unha pista de terra na que vai mudando a paisaxe, entrando pouco a pouco nun bosque de ribeira no que abundan os ameneiros e freixos, os carballos e bidueiros, e mesmo as abeleiras. Ó rematar a pista enlazamos con unha senda de pescadores, que iniciase na desembocadura dun pequeno regato que cae ó Lérez dende unha ducia de metros, un salto de auga coñecido popularmente como A Cola de Cabalo, e que é ben visible dende a outra beira.

O sendeiro vai a unha certa altura sobre o río, nun leito alfombrado por follas húmidas, fentos e fungos, e permítenos observar as augas mansas do seu último tramo antes de atoparse co océano. O que atopamos nós é a primeira das pontes metálicas que levan a tubaria de desviación que ven dende Ponte Bora ata a factoría de Lourizan, e onde quitamos unhas fotos cas roupas de domingo e temos unha visión aérea do cauce fluvial e da fraga onde imos a internarnos.

Neste punto existe un ramal que vai cara ó Mosteiro Benedictino do Lérez e a Igrexa de San Bieito, na parroquia de San Salvador, e que forma parte do antigo PRG-48, hoxe descatalogado. Nós desbotamos a visita a San Benitiño, como é coñecido popularmente este mosteiro fundado no século X, e onde viviron personaxes de notábel relevancia como o Padre Sarmiento ou o Padre Feixóo. Coa desamortización a finais do século XIX, os monxes foron obrigados a abandonalo e a súa igrexa converteuse en igrexa parroquial. Quizais sexa bo momento para visitalo o once de xullo cando se celebra a tradicional romaría para honrar o santo máis milagreiro, como di a cantiga: “Se vas a San Benitiño, non vaias o de Paredes, que hai outro máis milagreiro...”

Seguindo o río arriba non tardamos en chegar a un tramo de augas batidas e tras el a Presa de Monteporreiro, ca Estación de Bombeo, ben visible fronte a nós, e onde lles conto ós meus amigos algunhas das miñas anécdotas piragueiras, logrando que incrementen o ritmo da marcha para non escoitarme máis, a sección feminina colle vantaxe e vai abrindo camiño por un amplo sendeiro alfombrado polas follas dos carballos.

Este sendeiro lévanos á Praia Fluvial de Couso, onde facemos reunión, e na que o Alex promete darse un baño, eso si: cando vaian chegando os calores, cara a primavera, non vaia ser que lle ouveen as costas e non renda despois na xira mundial que ten pendente co seu grupo. Trala praia está a desembocadura do río Fontáns, que cruzan un par de pontes de madeira polos que nos achegamos ós Muíños de Couso que, aínda que se atopan nun estado de completo abandono e non queden deles máis que as paredes, forman un conxunto ben bonito cunha sucesión de saltos de auga co regato antes de que este sume o seu caudal co río Lérez.

Despois dunha pequena pausa para fotografar este anaco con verdadeiro encanto, voltamos á senda de pescadores que se volve  estreitar, e que está en mellores condicións das que atopei en setembro, cando fixen esta ruta por primeira vez. Mesmo atopamos a un home adicado a tarefa de librar de maleza os camiños, preto da Presa do Muíño do cortello, que tamén se atopa en ruínas e onde temos constancia da importancia das crecidas, xa que dende a porta podemos ver ata un metro de area enchendo o antigo enxeño hidráulico.

Seguindo río arriba, sempre discorrendo nunha fraga de ribeira na que abundan bidueiros, carballos e freixos, chegamos a un segundo muro de pedra que cruza cara a outra ribeira, é a Presa do Rabadouxo, co seu correspondente muíño que, como tódolos desta zoa, atopase nun estado de completo abandono. En cada unha destas presas teño eu unha lembranza, e volvo ter nostalxia de aquel corpo que era quen de baixar por elas nunha fráxil embarcación de plástico.

Non vale de nada laiarse, e mesmo con esta tropa de eivados, que cada un ten o seu, aínda que Patricia, cando lle preguntamos pola súa eiva di que non ten ningunha, e a punto estamos de darlle cun pao nas costas para que, polo menos, lle doa algo, ata que resolve dicindo que lle doe a cabeza. Non sei se conta como eiva, a non ser que sexa moi frecuente, pero o damos por valido.

Sen máis novidade chegamos á Presa de Bora, un muro dunha ducia de metros pola que intentaron botarme no meu bautizo no mundillo das augas bravas, afortunadamente sen éxito, porque a verdade é que mesmo para un experto e por moita auga que leve ten toda a pinta de infranqueable. Detrás do encoro formase unha inmensa lagoa, no lugar de As Cernadas, que separa as dúas ribeiras do río, e obríganos a dar un enorme rodeo para emprender o camiño de volta, tendo que cruzar polo Ponte Bora, e facer un curto tramo asfaltado pola estrada que ven das parroquias de Santa María de Xeve e Santo André e que conecta ca nacional que vai cara Ourense.

Cruzamos tamén sobre a desembocadura do río Almofrei que suma aquí as súas augas co Lérez, e antes de internarnos outra vez na fraga de ribeira que rodea este último, detémonos ante un curioso peto de ánimas custodiado por dous soldadiños de pedra ca seguinte inscrición: “Fue debocion D. Diego Cervino – Año de 1851 – Hems. Debotos de las benditas animas del purst.” Sempre que vexo unha destas mostras do noso patrimonio cultural lémbrome do Zalo, a quen tanto lle gustan, e que me contaxiou a devoción.

Partindo do muro da presa esténdese a Senda Fluvial do Lérez, que non ten nin un ano de vida, e que aproveita o trazado da tubaria que vai ata Pontevedra, e que fai que incrementemos o noso ritmo, especialmente o da sección feminina, ás que perdemos de vista mentres camiñamos polo tramo que discorre pola parroquia de Mourente. O río dende esta beira adquire outra perspectiva, nin mellor nin peor, só diferente, xa non é un terreo de aventura e atopamos bastante xente aproveitando que o trazado é axeitado para tódolos públicos, mesmo algún ciclista que non ten ganas de subir costas e ata, matalo a paos era pouco, a un motorista que non atopou outro sitio onde amolar.

Pasamos polas presas do Manco, do Rabadouxo e do Cortello, cos seus muíños a un e o outro lado do Lérez, e polo Rego da Condesa, onde instalaron unhas curiosas pasarelas metálicas de aceso ós campos e cubriron o tubo con bloques de granito, e onde Miguel, que é amigo dos púlpitos, sube a improvisar un sermón que esquece en canto está arriba. A verdade é que sexa pola humidade, ou pola convalecencia das gripes, ou porque xa imos vellos, os nosos osos xa están a berrar unha tregua, e como non queremos que nos colla a noite non temos outra que apurar o paso, para intentar alcanzar a Patricia e Isabel que van escapadas falando das súas cousas.

Atopámolas cando chegamos a Estación de Bombeo de Auga, e volvemos  camiñar en pelotón, aínda que eu retrásome un pouco lendo o ciclo de auga de Pontevedra, que é este: da estación de bombeo vai a potabilizadora do Lérez, de onde se distribúe ós domicilios, de aquí á rede de esgotos e finalmente á depuradora de Lourizán que a devolve ó mar. Tamén leo a historia do Balneario do Lérez, fundado por Casimiro Gómez co fin de rendabilizar a riqueza das augas dos mananciais mineromedicinais do seu contorno e declarado en 1904 de utilidade pública. Tamén este empredendor pontevedrés emprendeu un novo negocio con gran éxito: o embotellado e comercialización destas augas, que acadaron unha boa acollida nos mercados, especialmente no arxentino onde desbordou as previsións iniciais.

En fin, que con tanta literatura teño que apurar o paso pola carreteira de Monte Porreiro ata acadar ós meus amigos ó inicio das pasarelas de madeira, que seguramente se levaron gran parte do orzamento millonario desta Senda Fluvial. Tamén fronte á Illa da Xunqueira do Cobo, moi preto da Ponte do Camiño de Ferro e do Peirao Sagasta, está  o concello a gastar o presuposto municipal nunha praia fluvial para o lecer dos seus cidadáns, aínda que eu teño as miñas reservas sobre este tipo de actuacións, porque outra cousa non teremos nesta terra, pero praias...

De tódolos xeitos facemos os últimos metros pola Avenida de Bos Aires, por un paseo fluvial apto para circular con bicicletas e patíns, mentres o crepúsculo vai transformando nun espello de sorprendentes cores a superficie do Lérez, e nós tentamos de atrapar parte deste espectáculo cas nosas cámaras dixitais.

Voltamos a descontar os quilómetros que nos separan da nosa cidade no coche de Isabel, mentres escoitamos outra vez o último disco de Aphonic e a convencemos, a ela e máis a Patricia, de que non poden perder a oportunidade de enriquecer as súas discotecas con esta xoia do metal patrio. E convencémolas, claro que si, e tamén a merendar un chocolate con churros no Bonilla, para por un broche de ouro á nosa xornada. E facémolo, a pesares de que co Nadal a chocolatería está a rebentar de xente, mentres comentamos as anécdotas do camiño, estas que agora conto eu e algunha que se me escapa, e facemos plans para a próxima...

E90 Sendeiro do Baixo Lérez (Pontevedra)

Domingo, 21 de setembro do 2008

Outra vez espertei con gañas de matar. O primeiro impulso que tiven no derradeiro día da semán foi abrir a fiestra, coller o fusil e disparar coa precisión dun francotirador soviético no sitio de Stalingrado. E non, por esta vez non tiña areas na gorxa, nin teas de araña nas pálpebras, nin ningún outro efecto secundario de unha noite de troula. Na véspera, sen que sirva de precedente, portarame como un bendito, e ó saír do traballo fora dereitiño para casa, e nin enredara de máis co trebello de internet, o xustiño para agarimar a miña metade, deixar un conto na bitácora e ler un par de artigos de Rebelión.

Así que durmira as miñas horas, e durmíraas ben, que ata tiven un deses soños que non se poden transcribir, pero antes de que o espertador cumprira a misión encomendada xa tiña un son molesto e insistente entrándome polas orellas. Saquei medio corpo espido pola fiestra, e sacaría tamén un fusil si o tivera, ou un lanzagranadas, calquera cousa para que aquel son deixase de tocarme os collóns. Era outra vez o mesmo neno xitano, desocupado e madrugador, que vive no edificio de enfronte, e que ten a puta costume de apostarse na miña aceira e asubiar como se estivese contratado polo concello. Sete días á semán, de luns a domingo, ó mozo dálle por asubiarlle ós cans, ás rapazas, ás pombas, ós coches, ás nubes, á puta que o pariu.

Que conste que non teño nada en contra desta raza, e ata algúns dos que viven no meu edificio cáenme simpáticos, pero o deste elemento tenme comida a paciencia, xa non podo máis. Así que como non teño ningún fusil ou similar a man, e xa sei que é inútil dicirlle nada ó pequeno cabrón, vístome a presa, envelénome un pouco máis cunha boa dose de café, metro catro trapalladas na mochila e saio disparado da casa.

Na rúa espérame o meu veciño, fita para min sorrindo e asubíame, como se eu fose un can, unha rapaza, unha pomba, un coche ou unha nube, e si as miradas matasen non me faría falla un fusil, porque o xitaniño estaría morto, e ben que mo agradecerían. Así que fuxín, porque unha retirada a tempo din que é unha victoria, aínda que sei que o que gañou foi el, que conseguiu que me erguera cos síntomas da resaca e sen probar unha gota. Case envexaba ó meu compañeiro de piso, que o día anterior seica que empinara o cóbado de máis e quedara no seu refuxio cortando troncos con motoserra.

Para esquecer a tortura á que fun sometido nos primeiros momentos do día, ó sentarme ó volante da miña máquina prendín o aparello reproductor de discos compactos e, si, agora si, a voz de Jonas Renkse, soando sobre as guitarras de Anders Nyström e Fredik Norrman, a batería de Daniel Liljervist e o baixo de Mattías Norrman, si home si, outra vez tirando cara onde sexa coas melodías de Katatonia, esvaecendo asubíos ou disparos, se os houbera. E o rumbo era outra vez cara as terras de Pontevedra, onde tiña dende fai algún tempo un percorrido pendente, as beiras do río Lérez.

O certo é que na véspera fixérame a idea de facer o Trilho da Peneda, que tamén lle teño ganas, pero no derradeiro momento cambiei de opinión por razóns puramente loxísticas: estaba lonxe de máis para tal día como este, no que traballaba de noite, ademais do gasto de combustible, e aínda máis porque non tiña ningún comedeiro decente controlado pola zoa. En troques todo eran vantaxes no itinerario do río: estaba relativamente preto, co que tamén reducía o consumo de carburante e, ademais, tiña boas garantías de comer como é debido nunha xornada dominical.

Como ía con tempo de sobra decidín saír da autoestrada o cruza-la ría, e tomala carreteira de Vilaboa para non engordarlle máis os petos ós accionistas de Autopistas do Atlántico, que xa deben ter a viga a punto de rebentar, a pesares de que estiven a piques de me arrepentir porque un bo tramo estaba en obras. De tódolos xeitos non había moito tráfico, así que fun a modo, recreándome coas boas vistas da Enseada de San Simón, testemuña muda de moitos crimes cometidos polos fascistas nos anos que seguiron á guerra.

Nestas estaba, dándolle voltas á memoria histórica, cando preto de San Adrián, mirei un cartel de madeira no que, sinalando cara un túnel que pasaba baixo a autoestrada, líase: Sendeiro dos Petroglifos de Cobre, PRG 103. Non tiña noticias deste percurso pedestre, e decidín botar unha ollada, por se acaso pagaba a pena cambiar de plans outra vez. É o bo das saídas en solitario, que só tes que decidir ti, para mal ou para ben, e podes darlle as voltas e reviravoltas que queiras, máis ou menos como as que tiven que dar polas estreitas canicoubas polas que me mandou o sinal. Atopei un segundo cartel e despois máis nada, e rematei preguntando a unha paisana que me mandou cara o monte, onde ó parecer había unha casa de turismo rural que facía de punto de partida. Así que subín e subín, ata que din coas primeiras marcas.

Atopei tres marcas recentes, unha nun poste a carón do asfalto e dúas que invitaban a internarse en camiños de terra, pero a pesares de atopar o establecemento hostaleiro non fun quen de dar cun cartel que me indicara o inicio. Así que voltei a preguntarlle a dous tipos que descargaban unha furgalla chea de cápachos cheos de lavadura, que respondéronme con marcado acento sudamericano que non sabían nada de petroglifos nin nada parecido, e que preguntara na casa de turismo, que estaba so a uns metros.

O recinto estaba pechado e xa ía dar por rematada a investigación, cando ollando por riba do muro mirei no chan un gran panel indicativo, con mapa e todo tipo de detalles, do sendeiro que buscaba, así que chamei á porta mosqueado. Máis mosqueada parecía a vella que me contestou, de malos modos, que o asunto aínda non estaba inaugurado, así que marchei co rabo entre as pernas, coma can apaleado.

Volvín á carreteira e non tardei en cruzar Vilaboa, e dende alí collín a estrada nacional que vai cara Pontevedra para, antes de chegar á capital provincial, coller a que vai na dirección de Ourense. O chegar onde o Almofrei suma as súas augas ó Lérez, ou sexa en Ponte Bora, parei o motor do meu carro, e outra vez cambiei os meus plans inicias, que eran os de comer un bocadillo, e unha vez que entrei en Casa Pilaro decidín comer de plato, para non perder as boas costumes.

Pedín unha cervexa fresquiña, unha tortilla pequena de patacas e cebola, e tapa de calamares á romana, e mentres esperaba que me serviran intentei descifrar as claves da derradeira crise de Walt Street que parece que alterara o orden financieiro mundial. Joseph Stiglitz, premio Nobel de Economía sinalaba que “para o mercado equivale á caída do muro de Berlín”, mentres que o presidente George Bush xustificaba a intervención dicindo que “actuouse para evitar o descalabro total”, e Hank Paulson, o seu Secretario do Tesouro explicaba que “a alternativa é o desastre”. Arre demo, o imperio derrubándose e eu preparándome para encher o bandullo.

E ben que o enchín, porque a tortilla era máis grande do que me lembraba, e os calamares tamén eran abundantes, tanto que non fun quen de rematar nin o un nin o outro, nin de saborear os ricos postres deste comedeiro, pois só me quedou o sitio xustiño para un café con xeo. Non quedaba outra que buscar a sombra dun carballo para botar unha soneca.

Pero non, quizais estaba chegando o fin do mundo, polo menos eso dicían os expertos en economía, así que non podía deixalo para outra, e levanteime, paguei os once euros que me pediron polo banquete, e saín camiñando á estrada, para buscar o sitio mías axeitado por onde comezar a miña aventura. Así que collín a dirección do río e a poucos metros atopei un camiño cheo de reclamos para o meu arquivo dixital.

En primeiro lugar unha casa de pedra invadida polas silvas, que debeu ter a súa importancia nos seus días, a xulgar polo seu tamaño, e nunha das súas paredes un peto de ánimas tallado en granito, fronte a este os restos dun cruceiro, e cruzando un pequeno regato unha ponte dun só arco que completaba o conxunto. Magoa que máis ala non se podía avanzar, xa que había un anaco de campo desbrozado e despois un canaval bastante pechado, polo que era imposible avanzar.

Din media volta e seguín avanzando, e crucei a Ponte Bora, por onde vai a estrada que leva ás parroquias de Santa María de Xeve e Santo André, e detívenme un intre a ollar as augas embalsadas e o xogo de espellos que facía ca fraga, cas casas e cas nubes. Ó cruza-la ponte tamén vin como os seus dous arcos tiñan un reflexo, idéntico e inverso, nas augas, e nestas estaba cando, sen ter que avanzar máis polo asfalto que se aloxaba do río, din cunha baixada que levaba a unha senda de pescadores, que parecía axeitada para levar os meus plans a bo fin.

O estreito camiño tiña trazas de ser algo concorrido, seguramente polos afeizoados á pesca da troita, cos que nalgunha ocasión tiven algún que outro intercambio de insultos, naqueles tempos nos que remaba por estes leitos fluviais. Precisamente foi aquí onde recibín o meu bautizo de espuma, nun día frío de decembro no que o nivel das augas non o facían moi aconsellable, pero puideron as ganas ou o non ter nin puta idea de onde me estaban metendo aqueles rapaces de Pontevedra que me facían de guías.

En fin, xa falarei diso máis tarde, o que importa agora é que o sendeiro estaba en boas condicións para avanzar, en medio de bosques de ribeira compostos por freixos, bidueiros e salgueiros, aínda que ía un calor húmido e pegañento, como o dunha película porno. Non levaba nin dez minutos camiñando a carón do río e xa estaba buscando un sitio onde darme un baño, ou polo menos refrescarme un pouco.

De tódolos xeitos non era este o máis idóneo dos tramos fluviais para ceibarme da canícula que estaba caendo, nin era tampouco o mellor momento, co bandullo cheo da paparota no Pilaro, así que seguín avanzando polo estreito sendeiro, deténdome a retratar os fungos que brotaran coas últimas chuvias, e a variada e espesa cobertura vexetal que crecía baixo os árbores autóctonos.

Non tardei en chegar así á primeira e máis importante presa do tramo final do Lérez, de onde se derivan as augas cara a tubaria que sorte a factoría de Ence, en Lourizan, e punto de partida do meu viaxe iniciático no kaiak alpino. Lembro como se fora hoxe ese picor inconfundible no cu, que me anunciaba un bo subidón de adrenalina, como me sucedeu en tódalas situacións nas que vin perigar o meu pelexo, nestas catro décadas que levo de existencia.

O nivel das augas nesta estación era ben diferente da que atopei aquela primeira vez, tanto que nesta ocasión sería dificilmente navegable esta parte sementada de croios, e mesmo con algunha pequena illa de herba e area, onde unha garza curiosa chiscoume un ollo, antes de abrir as súas maxestosas ás e marabillarme co seu voo elegante. Como sucedía tamén naqueles descensos, voltarei a atoparme con esta amiga, que irá abrindo o río para min.

Seguindo o curso fluvial, confirmando xa que o sendeiro ten continuidade e que ademais atopasé en bo estado, cheguei ós restos dun muíño onde son ben visibles os efectos das crecidas nas estacións máis chuviosas, xa que unha mestura de terra, pedras e areas acabou de encher o interior, ata a altura dun home, polo que supoño que en máis dunha ocasión tivo que estar somerxido polas crecidas. Aínda así resiste esta testemuña do noso pasado, cuberto de hedras, de silveiras, e mesmo creceulle unha árbore no muro de pedras desgastadas que se mantén mirando o leito do río.

Detívenme un anaco neste punto, xa que dende o enxeño hidráulico sae unha presa de cachotes, onde tamén creceron, dun xeito orixinal, xa que o fixeron en diagonal, dúas árbores de troncos retorcidos que son bo motivo para unha postal. Ademais no extremo da presa hai un roto, un canal que abriu o impetu das augas e que recoñezo deseguida, xa que alí tiven o meu primeiro naufraxio, motivado por equivocar a manobra e levantar a pala mentres saltaba, en vez de buscar a escuma coa culler para equilibrarme. O que daría agora por reeditar aquelas aventuras, aínda con naufraxio incluído, pero teño que conformarme con conservar as pernas para seguir o camiño.

Pois si, xa non eran tempos de navegacións e naufraxios, pero aínda as miñas pernas eran quen de seguir avanzando, e seguín ata alcanzar a seguinte presa, un caos de pedras esnaquizadas, anacos de cemento, terra e troncos arrastrados pola corrente, un deses pasos difíciles de negociar, máis non para min, xa que o sendeiro afástame das augas e levoume a continuar a carón duns campos, separándome unha ducia de metros do seu bulir cantareiro.

Tamén teño que sortear un regueiro xeitoso, que imaxino problemático para repetir o itinerario nos tempos no que vai crecido, por o antiquísimo sistema de saltar de unha pedra a outra. Mentres que constato a variación na masa forestal que me cobixa, xa que neste tramo é maioritaria a acacia, especie endémica da que non se libran as terras de Pontevedra. E tópome cos restos doutro muíño, practicamente enterrado nas silveiras, coa súa presiña cruzando dunha beira a outra, esta si, enteiriña.

Cando xa levo un bo treito recorrido atopo o inicio dun paseo fluvial, que me leva ata un pequeno afluente do Lérez, o río Fontáns, que cruzan dúas pontellas de madeira de recente construcción, e que forman parte, sabereino despois, dunha senda habilitada polo concello de Pontevedra. Doutro lado deste río esta o lugar de Couso, e quizais por eso atope neste punto os primeiros camiñantes, aínda que polo seu aspecto penso que máis intención que a de achegarse a desembocadura, ou a praia de area que está o seu carón.

Deixando atrás este fermoso lugar chego a unha curiosa estructura metálica que cruza o río, unha tubaria suxeita por unha especie de uve invertida que ten por riba unha pasarela, a modo de ponte, e que leva a antiga estación de bombeo. Eu subo a ve-las panorámicas e a tirar catro fotos, pero sen cruzala, xa que o meu propósito, si se pode, é baixar pola marxe dereita e subir, de volta a Ponte Bora, pola marxe esquerda.
Inda así, non tardo en divisar as ruínas da estación, e fronte a elas a Presa de Monteporreiro, da que tamén teño un par de lembranzas. Tecnicamente é un infranqueable, en termos piragüisticos, ou sexa de porteo obrigatorio, xa que so ten un paso posible, unha salmoneira de cemento cun feo roto nunha esquina e, por riba, cunha pedra afiada como un coitelo na base. Na primeira vez un dos meus guías quixo probar sorte e levamos un bo susto, xa que tivo unha aparatosa caída, e díxenme: esto é o que non debo facer nunca xamais.

Claro que a segunda vez que naveguei este tramo, despois de combater en outros ríos e xa cunha certa confianza no manexo do kaiak, tamén eu probei sorte nesta trampa, e so por sorte saín sen máis novidade que o picor característico alí onde non podía rascarme. Son esas cousas que ten o medo, que a veces faite valente so para probar se podes vencelo.

E a saída do paso é unha pedreira que se estende polos seguintes cen metros, ata que o Lérez fai unha curva onde as augas socavan unha profunda poza. Eu camiño o carón da tubaria, polo mesmo sendeiro onde a prudencia levoume a facer o meu primeiro porteo e esta, despois de darlle as costas á Estación de Bombeo, volta a cruza-lo río nunha estructura idéntica á que me atopei pouco despois da desembocadura de Fontáns.

Despois de outra breve ollada dende a curiosa ponte continuei polo sendeiro de pescadores, que se afastaba unha ducia de metros do leito fluvial, entre un espeso canaval, para pasar preto da Cola de Cabalo, unha fervenza producida polo desaugue dun pequeno regueiro que, no inverno, é un dos maiores espectáculos deste tramo final do río, antes de chegar á cidade. Precisamente, pola proximidade do burgo cambia o terreo e a paisaxe, o sendeiro transformase nunha ampla pista de terra, apta para a circulación de bicicletas, e o bosque de ribeira trócase por unha fraga de carballos, loureiros e mesmo castiñeiros que xa están a dar os seus saborosos froitos.

Non é de estrañar que o entorno fora declarado Lugar de Importancia Comunitaria e integrado na rede Natura 2000, e que algunhas especies valiosas de flora e fauna fosen obxecto de protección pola Lei de Patrimonio Natural Galego e integradas nos Catálogos de Especies Ameazadas, tal é o caso do Picapeixes, a Londra e a Garza Real. Neste tramo tamén vin unha gran concentración de parrulos, e conforme fun avanzando tamén atopei as primeiras colonias de gaivotas.

O cauce vaise abrindo, anticipando a Ría de Pontevedra, e antes de pasar baixo a gran ponte do ferrocarril observei na outra veira un feixe de escavadoras e unha gran superficie do río acotada. Son as obras para a creación dunha praia artificial, que tentará dotar á cidade de outra gran área de esparcimento, enfrontada a Illa das Esculturas. Esta gran extensión, situada preto das Xunqueiras do Lérez, é unha das apostas do concello para o lecer dos seus cidadáns, e era a primeira vez que a visitaba.

Agora non son consciente de como cheguei á illa, quero dicir que non lembro pasar ningunha ponte nin nada parecido, e o primeiro que me chamou a atención foi unha feixe de árbores cortadas, con troncos negros entre un metro e cincuenta centímetros, baixo unha formación de eucaliptos, e cando cheguei canda eles comprobei que non eran de madeira, senón de pedra.

No amplo paseo de terra que vai á beira do río ata a primeira das pontes da cidade, tamén cunha curiosa arquitectura de ferros retorcidos, puiden admirar outras catro intervencións escultóricas: unha pirámide con pirámides máis pequenas en cada unha das súas caras, unha sucesión de bancos de granito con diversas inscricións, un monolito de case tres metros e dúas xigantescas “eles” ocas en medio da vexetación da xunqueira. Por ningunha parte vin indicación ningunha co nome da peza ou do autor, aínda que o axeitado sería un panel explicativo do conxunto para os neófitos coma min.

Como non tiña máis motivos para determe, e ademais o ceo cubrírase por completo no traxecto e xa estaban a caer unhas pingas, crucei o Lérez pola ponte ferruxenta, para iniciar o camiño de volta. Doulle as costas á cidade, e camiño a bo paso pola Avenida de Bos Aires, por un paseo fluvial apto para a circulación de bicicletas e mesmo me atopo con media ducia de patinadores, e deseguida paso baixo o Parque do Miradoiro, onde están a facer as obras de recheo para a praia fluvial.

Pasei tamén baixo a ponte metálica do ferrocarril, e baixo esta atópome o primeiro indicador da Senda Fluvial, que vai ata Ponte Bora por esta ribeira do río, o que me dá a confianza de que o avance vai ser máis rápido. No panel pouca información adicional teño, agás a mención a Frei Martín Sarmiento que grazas a “riqueza vexetal sen igual desta paraxe fixo este un dos seus lugares predilectos para o inicio do estudio científico da botánica e a lingua galegas”. Nin distancia quilométrica do sendeiro, nin desnivel, nin cartografía, eso si, por aquí pasaron homes ilustres ¿non si? que terra de poetas...

Tralo letreiro comeza un deses percorridos de madeira que tanto gustan ós cidadáns de Pontevedra e ós da Galiza enteira que, curiosamente, discorre paralelo a outro itinerario de táboas que, dez metros máis abaixo, vai pegadiño órío. Mesmo, dende arriba, puiden ollar as marcas amarelas e brancas características dos PRG, e lembrei de camiñar por alí facía centos de anos, quizais facéndolle compaña o Frei Martín.

Seguidores