E2 Trilho dos Combatentes da Travanca (Paredes de Coura)

Domingo, 8 de outubro do 2006

Tódalas tradicións teñen un comezo, como xa dixera o sabio, e para darlle continuidade, para que adquiran o carácter necesario para converterse en costume, reunímonos por segundo domingo consecutivo coa intención de xantar, camiñar e compartir sendeiros y sorrisos. Temos a intención de repetir o recorrido que, fai exactamente tres semanas, descubrín co caudillo do Club de Camiñantes, nunha desas tardes amables de outono nas que o ceo invita a abandonar a preguiza do sofá e saír a respirar algún rabo de nube.

Ó núcleo central destes pateos dominicais: Nacho, Xurxo e este pretensioso cronista, únesenos Vicki, que tamén ten saudade dos grandes espacios e a súa irmán, María, á que rifa cariñosamente pola súa roupa mimetizada e as súas botas de sete leguas, certamente non ven cunha indumentaria moi montañeira, pero as ganas tráeas todas.

Para pór orden e concerto na tropa, e comezar con bo pe, detemos o coche no Stop, e como o atopamos fechado e non podemos meternos unha sesión de arroz malandro con panados, xantamos enfronte, no Marco de San Pedro, unhas boas racións de franco asado con patacas e arroz, por media ducia de euros por cabeza. Satisfeitos coa relación entre calidade e prezo, e despois de resistir o encanto da feira que atopamos un pouco máis adiante, conducimos ata Paredes de Coura, aínda que nesta ocasión non teñamos ningunha invitación musical, e tomando a dirección do pobo de Cunha, chegamos a Ermida da Sra. Das Abróteas, onde comeza o Trilho Combatentes da Travanca, que é o noso obxectivo. O sendeiro toma o nome en alusión ós combates que se produciron nos días 9 e 10 de agosto do 1662, na Guerra da Restauración, onde os portugueses romperon definitivamente os lazos que lles unían administrativamente co resto da península, poñendo fin á dominación española e conformando o único estado nacional da Europa occidental.

Despois dos estiramentos de rigor, que sempre son menos dos que precisan os nosos músculos atrofiados pola metrópole, rodeamos a ermida, para acceder os campos de cultivo que están baixo a súa sombra, onde empezamos a atopar as marcas características deste tipo de trilhos de pequeno recorrido, vermellas e amarelas, que en ningún momento nos abandonaran e impedirán que erremos o camiño.

Esta é a esencia que pretendemos imprimir nestas saídas dominicais: un grupo pequeno, unha ducia de quilómetros e unha cantidade de horas reducida, que xa imos maiores e imos sumando achaques e lesións. Os tempos en que cargábamos vinte quilos ó lombo, durante máis de dez horas, sorteando desniveis insufribles, quedáronse atrás, agora son outras condicións.

Ós poucos metros saímos a unha estrada, pero abandonámola deseguida para coller unha pista de terra que se abre á esquerda, pola que avanzamos sorteado grandes charcos que deixaron as primeiras chuvias da estación outonal. Pese a que xa están lonxe os momentos nos que nos derretíamos nos areais que salpican a nosa ría, aínda levamos os brazos descubertos, querendo sentir os derradeiros lambetazos dun sol que xa vai canso.

E ademais a monotonía da pista é só para acostumar os nosos pasos, porque chegados a un cartel que nos advirte das condicións de acceso nos períodos de risco de incendio, xiramos novamente a esquerda para comezar unha pequena ascensión por un camiño semi empedrado, onde nos envolven os colores das xestas e dos toxos, que son endémicos a ambas beiras do Miño.

Dende aquí adentámonos nun bosque mixto de piñeiros e castiñeiras, no Monte da Coroa, aínda que lamentablemente son os primeiros os que máis abundan, e non atopamos máis vestixios da presencia humana que o propio camiño que pisamos, que a diversa vexetación intenta ocultar, e polos muros camuflados baixo mantos de musgo que, en tempos, servían para delimitar terras de pasto e tamén montes particulares. Imprimimos as nosas pegadas entre as liñas verdes da herba e as liñas marróns das agullas dos piñeiros, que forman un certo orden natural nestes sendeiros por onde, unha vez que desaparecen as nosas sombras, só permanece o silencio.

Seguindo as indicacións da folla de ruta que levamos, e coa débil memoria do noso guía, subimos un cortalumes crendo que vai a conducirnos o punto máis alto do camiño, pero despois de gañar uns metros non vemos nin unha soa sinal, e temendo un motín a bordo, decidimos voltar sobre os nosos pasos e continuar entre os piñeiros perfectamente aliñados, por onde non tardamos en atopar a sinalización que nos conduce a outro cortalumes, este si, que nos conduce, despois dunha forte subida, ó marco xeodésico que marca os 701 metros, no Alto de Travanca, onde temos unha panorámica marabillosa do Vale do Coura.

O ceo cubriuse mentres nos acercabamos, paseniñamente, ás nubes, e temos que botar man das roupas de abrigo, eso si, despois de facer as fotos de rigor no cumio, como mandan os manuais montañeiros, para que ninguén poña en dubida as nosas fazañas, que incluso neste caso poderiamos dicir bélicas, porque cando comezamos a descender atopámonos cos restos dese exército que, fai tres séculos e medio, decidiron o futuro desta nación atlántica. Por fortuna para nós non teñen ganas de combater esta vez, e limítanse a buscar algunha peza de caza que sexa comestible.

Tan pendentes estamos dos movementos destes homes armados que case non nos damos conta do que mudou o paisaxe, xa que estamos nos viveiros forestais do Estado Novo, unha especie de illas botánicas coas que o fascismo portugués intentou poñer un pouco de orden nestes paraxes. Ademais de resultar curiosa a alineación dos árbores que franquean o camiño, chámanos a atención a rareza das especies como os abetos, bidueiros e cedros de Oregon, que forman manchas compactas limítrofes con outras especies autóctonas como o castiñeiro, o carballo e os diversos tipos de piñeiros.

Aquí, aínda que non chegamos a ela, está a casa forestal de Cerdeira, e xunto ós muros que conducen ata ela detémonos, refrescando as nosas gorxas coa auga fresca que se derrama nun estanque pragado de follas secas. Mentres tomamos un respiro dedícome a capturar as imaxes dun cardume de cogomelos que crecen xunto ós ourizos que se precipitaron, nun salto mortal, dende os castiñeiros, iniciando unha colección que aínda non cesou, mentres María busca no mapa un pobo onde podamos tomar un café.

Descendendo dende o Alto da Portelha, onde os seguidores de Salazar crearon esta curiosidade botánica, asistimos ó espectáculo que a variedade de fungos e cogomelos que trouxeron as chuvias dos días pasados, e pouco a pouco recuperamos a fraga mixta dos inicios, ata desembocar no núcleo rural de Penim, onde volta a saudarnos un sol preguiceiro que verniza os tellados desta aldea, onde atopamos improvisadas provisións. Si, xa probara as mazás deste lugar, e non hai mellor maneira de recuperar forzas que encher o bandullo con este froito do paraíso. Mentres trabamos con voracidade nestes manxares, sorteamos amplas extensións de milho miúdo, cereal autóctono anterior á chegada do millo americano, e co que se fan as típicas papas do Coura, que din as guías é algo único no patrimonio gastronómico nacional.

E chegamos á Capela de Santo Estevâo, onde Xurxo e María dannos unha mostra gratuíta dos efectos benéficos da abrazo terapia, a pesar de que o resto da tropa non parece moi proclive a crer en tales prácticas. Dende a capela continuamos por un camiño que sae ás súas costas, para acadar o barrio de Codeçal, pertencente ó lugar de Cerdeira, que nos recibe cunha continuación dos campos de cultivo e de pasto, onde pacen alleas á nosa presenza varios exemplares de vaca barrosá, que mentres intento inmortalizalas cómense a batería da cámara, mentres o sol se derrama sobre a herba.

Tras outro pequeno tramo de asfalto, no que voltamos a asaltar as ramas de outra maceira, vencidas polo peso de ducias de froitas douradas, imos abandonando as casas e os campos para adentrarnos por estreitas corredoiras en belas e frondosas fragas autóctonas, onde reina, con toda a súa maxestuosidade, o carballo. Aínda que as forzas da nosa pequena partida guerrilleira comezan a fraquear, non deixamos de marabillarnos pola beleza deste tramo, chamado Monte de Assureira, onde atopamos muíños agochados entre a maleza, restos de antigas calzadas de pedra, e levadas por onde aínda corre cantareira a auga.

E un bosque enfeitizado e parece que en calquera momento váisenos aparecer algunha criatura máxica, pero o que atopamos é o cruce de outro sendeiro e, un pouco máis alá, uns viñedos aínda repretos de uvas negras como a noite, que nos anuncian as primeiras construccións de Roriz, aldea da freguesía de Infesta, onde, ó pisar os primeiros tramos de asfalto, xiramos a esquerda, ata chegar a unha embarcación nostálxica do océano que nos indica o novo camiño de terra por onde percorremos os derradeiros montes que nos conducen ó noso inicio, na Ermida da Sra. Das Abróteas.

Recorrimos en total trece quilómetros e medio, en aproximadamente catro horas, e non podemos resistir entrar no recinto coa melodía dos prisioneiros británicos que construíron o ponte sobre o río Kwai. Só nos resta completar os estiramentos de rigor, que Vicki, preparada para a guerra, realiza con esterilla incluída, dando una mostra do que deberíamos facer todos, aínda que non cunda o exemplo.

Abandonamos Cunha con ganas de voltar, e no regreso facemos plans para a próxima semana. Parece que se repetirá a historia, aínda que non teñamos intención de facelo.

E1 Sendeiro de San Xusto (Cotobade)

Domingo, 1 de octubro de 2006

Continuamente reinventámonos e voltamos a reeditar vellas obsesións, como a de imprimir as nosas pegadas nos sendeiros que, nos tempos pretecnolóxicos, comunicaban os pobos que conforman esta terra que sentimos como nosa. Xa non somos os mesmos que conquistamos montañas, ou que éramos conquistados por elas, aínda que os nosos corpos conserven rastros daqueles cumios e a suma de esas cicatrices nos conformen, como o paso inexorable do tempo. E por iso aquí estamos, unha vez máis, saíndo da Carballeira de San Xurxo, para facerlle honra ó debutante que acompaña a estes restos de aquel Comité Central de vida efémera e gloriosa, que precisamente aquí, nas terras de Cotobade, tivo os seus inicios.

Comezamos o PRG 29 lamentando que non sexa un seis de agosto, e saír comulgados para levar na mochila unha boa indulxencia para os nosos pecados, intentando captar a esencia das árbores centenarias polas que loitou a boa xente de San Xusto. Baixando polo pequeno tramo de estrada que nos conduce ó río Lérez observamos os estragos dos incendios que asolaron a esta comarca no verán, e aos tres róndanos pola cabeza a idea de que este crime quedará sen castigo, e os culpábeis deste desastre ecolóxico cometerán outros, hasta converter o país en cinzas.

Nas beiras do Lérez, que ten un sospeitoso cor grisáceo, detémonos a observar os pequenos baños de augas sulfurosas, que saen a unha temperatura estable de 22 º e que, según a nosa guía, son beneficiosas para problemas de pel e de aparato dixestivo. Aínda que de seguro viríanos ben para combater os excesos etílicos da véspera, decidimos desestimar a inxestión desta auga que cheira a sotanas rancias e gatos mortos e adentrámonos nas ruínas do antigo balneario, que dous anos antes de comezar a Revolución de Outubro xa estaba mitigando os males da poboación local con doce bañeiras de augas medicinais.

Tamén en ruínas atopamos dous muíños, auténticos tesouros do noso patrimonio etnográfico, que pouco a pouco vai desaparecendo, como esa memoria histórica que agora celebramos e que sen embargo desvanecese como a dos peixes, que por certo tamén están ausentando dos nosos castigados ríos, por efecto dos vertidos, pola proliferación de encoros, e agora tamén polas cinzas dos nosos montes.

Dende o derradeiro muíño xiramos cara unha fraga característica de ribeira: bidueiros, salgueiros, amieiros e carballos, que resisten moito mellor a bafarada mortal das chamas, e comezamos a ascensión ata que desaparece das nosas vistas o río, e tamén o ceo, pola densidade forestal das especies autóctonas. Aquí entroncamos co GR 94, un sendeiro de gran recorrido, pisando un terreo cada vez máis húmido, sementado por fentos xigantes, ata chegar a un deses regatos que engordan o leito do Lérez, que adiviñamos no eco das súas augas cen metros máis abaixo.

Atopamos ó noso paso multitude de árbores caídos, vencidos polo tempo e as treboadas, que lle confiren un aspecto fantasmagórico ó noso recorrido, e tamén complicadas arquitecturas de pedra que dirixen o sendeiro e encauzan regatos, diminuíndo a altura ata volvernos a atopar co río, na impresionante Ponte Nova, que foi construída no século XVIII, onde mostra a súa natureza máis salvaxe, aínda que nesta ocasión a espuma non sexa branca, polos efectos que xa constatamos ó principio.

Sobre as pedras centenarias da ponte, escoitando as cantigas monótonas que nos cantan as súas augas, decidimos deternos para que Nacho, erixido en portador das nosas provisións, saque da mochila unha botella de Ribeira do Douro, dúas barras de pan e varias latas de malva e de pementos de piquillo. Os tres estamos famentos como mosqueteiros, e cada un conta cadansúa historia mentres van minguando as existencias que gardaban os envases de vidro e metal, noutro novo lamento comunal polos amores perdidos ou lonxanos. C’est la vie, que dirían os meus políglotas acompañantes.

Pero a que nos toca vivir é esta colección de pasos que nos levan a voltar a encher a mochila e a abandonar o rumor incesante do Lérez, para internarnos en corredoiras ocultas entre árbores centenarios, como se camiñaramos trincheiras en medio dunha guerra silenciosa. Pero aquí non hai inimigo visible, e loitamos contra das nosas propias forzas, gañando outra vez altitude ata comezar o sorteo de prados de un verde que nos devora os ollos, mentres nós devoramos as primeiras mazás que dende as ramas máis baixas espertan a nosa gula. Durante esta parte do sendeiro estamos baixo o abrigo dunha fraga mixta de carballos, piñeiros e castiñeiras, e comemos tamén as primeiras castañas do outono, para completar a nosa dieta. O terreo faise cada vez máis húmido ata chegar a un regato que vadeamos sen dificultade.

Continuamos por un camiño empedrado, por onde seguramente non fai demasiados anos podíase ver a pegada dos carros cheos de fariña que discorrían dende o muíño, que atopamos en ruínas nada máis cruzar o regato, para intercambialo por outros productos básicos, nunha economía de troque que está definitivamente desaparecida.

A pesares do abandono do rural aínda atopamos algún paisano afanado nas tarefas do campo, que nos saúdan e con quen detémonos un intre a falar dos efectos dos incendios do verán na zona. Debeu ser un espectáculo dantesco para esta xente, impotente ante o avance do lume cara as súas propiedades, pero aínda así seguirán, quizais sexan vellos de máis para elo, sen que lles xermine a rebeldía, a necesidade de desfacerse das raíces de estas catástrofes que teñen moi pouco de naturais.

Nestas veigas facemos colleita dunhas mazás roxisímas, como as dos contos, e comémonos algunha aínda viva, coa sabia que a unía ó árbore intacta, un luxo gastronómico que a cidade nos nega. E con este botín camiñamos cara as primeiras casas de Cutians, que recorremos pola carreteira, facendo inventario do feísmo que invade os pobos que conforman este país que nos tocou sufrir. Certo que tamén admiramos belísimos pazos e casas solaregas, pero o que abundan son esas construccións de novos ricos, que deixan morrer as casas dos seus antergos e levantan muros de ladrillo de agresivas formas, que danan a vista e o entorno.

Despois desta breve incursión no núcleo rural, volvémonos internar na masa forestal, por outra corredoira alfombrada de herba que nos conduce a sortear outro pequeno regato, e dende aquí comezamos a ascender lixeiramente, ata que desaparecen da nosa vista as derradeiras casas de Cutians. Aquí marabillámonos pola visión das viñas, que na súa maioría están ben coidadas, e que están cheíñas de uvas negras como ollos de xitana, esperando a vendima que debe estar próxima.

Volvemos ver casas ailladas, a maior parte delas abandonadas, parece ser que canto máis grande e máis bela é a construción o estado de abandono é tamén maior, e fantasiamos cos usos que nós poderíamos darlle, nestes tempos en que o turismo rural é unha actividade empresarial en alza. Aínda que só teñamos boas intencións, e no fondo ningún dos tres nos imaxinemos levantando estas ruínas.

Xa en Fontán, o seguinte pobo atopamos no noso vagar, marabillámonos co Muíño do Cubo, chamado así pola súa xigantesca boca de auga, de máis de seis metros, e resúltanos curioso que se atope en tan bo estado de conservación. Un pouco máis adiante, xa no corazón do pobo, calmamos a sede nunha fonte e enchemos as nosas minguadas cantimploras.

Cruzamos esta parroquia de San Xusto de Sacos ata chegar ó lugar de Calva da Viña, onde podemos contemplar a igrexa de Santa María, templo románico do século XII, dominando o Val do Lérez, e dende aquí contemplamos o efecto devastador dos lumes do derradeiro verán. Como curiosidade, o ábsida presenta o tellado apoiado en pequenos arcos sobre ménsulas labradas e unha cruz grega sobre as figuras do carneiro e do lobo, coroando a parede este.

Alí comeza a historia dos pui-pui, e pouco me dura a fortuna de saberme con un grande, mentres que Nacho ten un pequeno e Xurxo non ten, o ver un burro entre a sucesión de canastros que nos saen ó paso e caer, definitivamente, na burra. Tamén aparece a chuvia, e temos que quitar os chuvasqueiros da mochila, e buscar refuxio baixo o enorme castiñeiro que garda a entrada do Pazo de Bermúdez de Castro, que está parcialmente rehabilitado, vestixio vivo da importancia deste lugar en outros tempos. Para combater os rigores climáticos propios da estación, ou máis ben do cambio de estacións, deleitámonos cunhas peras enormes e cuns figos saborosos que nos ofrecen as rúas desta aldea que aínda conserva a vida rural dos nosos antergos.

Abandonando o núcleo rural atravesamos avenidas de pedras centenarias, que quizais en outros tempos formaron parte das vivendas primitivas dos primeiros moradores, dado a proximidade do complexo megalítico d’A Laxe das Rodas, que atopamos totalmente calcinado e onde, a pesar de que os buscamos, non atopamos nin un só petroglifo, coa súa provisión de labirintos, cérvidos e figuras antropomórficas.

Nós completamos o círculo, despois de catro horas, voltando á Carballeira de San Xurxo, onde aquel cura senvergoña quixo vender o que por dereito pertencía o pobo.

E0 Eu chorar chorei o domingo a tarde

Novembro de 2008

Eu chorar chorei o domingo á tarde...

Eramos poucos e pariu a vella. Como non coxeo abondo despois das pateadas con esa particular familia que é Caminhantes e dos intentos, con menos suceso do que eu desexaría, de revitalizar Congostra e das saídas en solitario ás que teño volvido nos últimos meses recuperando unha vella afección abandonada nin das esporádicas saídas con un ou con outro, agora ademais fíxenme adepto de Anxo que, eivado e todo, está nunha de consolidar un pequeno grupo para pateos de pequeno formato, con xantar incluído, no domingo á tarde.

Que veña Lorenzo...

A cousa ten mérito. Parece que lle ven salva-lo domingo a algunha xente que considera este coma un día maldito (aparentan estar a piques de ir traballar o domingo do mal que o pasan, seica) e Anxo, o seu mentor, mantén o intuito de que sexa un grupo numericamente pequeno. Que caiba en dous coches di el, veremos. Pero eu xa teño comprobado que iso mais que de Anxo vai depender de Lorenzo.

Que veña Lorenzo e que diga a verdade.

A verdade é que parece xente que se move maiormente de maneira heliotrópica, coma os xirasois. Se Lorenzo está, van e se non está, fican. Non aman as nubes e por tanto dificilmente saberán da luz que hai no fondo do mato nos curtos días do outono cando o sol é unha abstracción. Tampouco saberán o que é unha molladura.

Para alén de todo iso o saír o domingo á tarde non impide trasnoitar o sábado co cal conséguese a cadratura do círculo de combinar copas, xantaradas e pateadas. Un notable deseño!, aí é onde o Anxo estivo campión.

Que diga a verdade pero con cautela.

A cautela da verdade verdadeira é que non se sabe ben se é unha pateada con xantar previo ou un xantar con paseo posterior. Claro que ¿Quén quere saber tal cousa?

Quen o queira saber dispón ademais, e isto é marca exclusiva e orixinal de casa Padín, dun relato da xornada, especie de crónica deportiva, onde o noso pastor nos lembra e nos ilustra sobre o que fixemos no día, creo eu que con bo criterio por aquilo de que pode haber quen non saiba por onde andou, cousa mais común do que poida parecer.

Así, para alén da cadratura do círculo disfrutamos tamén do círculo perfecto: gastronomía, deporte e literatura.

Iso sen mencionar as sesións de repaso fotográfico, lecturas corais e ceas ás que eu de momento me vou resistindo que tampouco hai porqué abusar que unha cousa é unha cousa e outra cousa é outra cousa e non son a mesma cousa.

Túa nai e meiga

Pero ten a súa meiguize o choio. Mesmo sendo pouca xente e levando pouco tempo xa se van acreditando lugares míticos e xa sabemos todos que a continuidade dun colectivo ten unha relación directa coa creación de mitos nos que se recoñecer.

O Stop, onde nos poñemos coma porcos de arroz malandro e viño maduro, e Paredes de Coura, onde a cámara municipal tivo a ben nos marcar unha manchea de rutas que nos teñen moi entretidos non só a Pateadas Anxo e Cia S.L. como tamén a moitos outros, veñen sendo as mecas das peregrinaxes desta nova relixión.

A verdade e que estiveron simpáticos estes courenses e deben ter conseguido con toda certeza elevar notablemente o índice de venda de finos.

Túa nai é meiga teño medo dela

Teño medo dela daquela maneira porque estas cousas enganchan e a min danme a oportunidade de me encontrar con xentes que saen pola noite, cousa que eu non fago apenas ultimamente, e que logo son quen de ir abrazarse ás árbores, cousa que tampouco fago porque non sei como levan os bidueiros esas familiaridades, e iso sempre é un punto porque seguramente de non ser aquí nunca nos dariamos atopado no mundo xentes tan diversas o cal en según que casos tamén sería unha mágoa.

Un dos abrazadores de bidueiros mais conspicuos na asistencia é un de seu nome Xurxo a quen parece que lle proe o verme do pateo o cal é bo sinal para a continuidade do grupo. Téñolle visto esa cousa indefinible que os camiños poñen na ollada dos seus elixidos, un pouso evanescente, un querer ser que ataca a aqueles feridos pola peste dos carreiros.

Porque o que a xente non sabe é que os camiños elíxente. E convértente nun Sísifo maldito condenado a un eterno ir e vir. Por iso ás veces meten medo.

Teño medo dela i ela non me come

Tamén non son así todos descoñecidos porque, como enuncia a segunda lei da termodinámica, o universo tende ao caos e outra lei da vida di que o mundo é un pano cheo de mocos e por iso xunto aos abrazadores hai tamén elementos mais ou menos eivados procedentes de Caminahntes o cal lle da un aire familiar á esta cousa epigonal que fai que me sinta como na casa.

Nomeadamente alégrame a presenza de Nacho que aquí se transmuta de Tremendopavo en Tesorito e que malia abandonarnos ás veces pola mar océana a min préstame a súa presenza reconfortante.

Mesmo unha vez nos visitou Iolanda procedente da súa nube particular nun lugar onde o mundo se chama Vilagarcía e mesmo Panette ten paseado os seus reais con estas compañías dominicais.

Túa nai e meiga teu pai un mal home.

O único mal home censado de momento é o xefe do quiosco ao que lle entrou unha furia fotográfica fora do común que non deixa pedra nin herba sen lle rouba-la alma e que sempre se anda perdendo porque non está ao que ten que estar e logo pasa o que pasa, que se perde. Unha calamidade.

Por todo iso e por moitas outras cousas das que agora non me lembro, saúdo esta nova empresa da multinacional da pateada que xa imos sendo e pretendo seguir arrastrándome por eses carreiros que aínda van quedando.

Mentres poida seguir coxeando e cobregueando por eses innúmeros cardumes de carreiros que diría un poeta que eu sei.

Enquanto há força.

Se así non fose, sempre poderei asistir á parte gastronómica e literaria. E mesmo vé-las fotos.


Zalo de Paramos. Novembro de 2006

A7 Sendeiro dos muiños de Gargamala (Mondariz)

Domingo, 17 de maio de 2006

Hoxe fago unha excepción no meu club de camiñante solitario, e recruto a Samuel para que me acompañe a sementar pegadas polas congostras e canicouvas deste sendeiro de pequeno recorrido próximo á casa rural dos meus proxenitores. Así o rescato dunha tarde intensiva de debuxos animados, e o animo a respirar un pouco de osíxeno, e a mover un pouco as pernas.

Accedemos ó inicio do sendeiro dende Mondariz, cargando nas mochilas os chuvasqueiros, a froita e os bocadillos, cruzando as aldeas de Riofrío e Frades, ata a igrexa de Santa María de Gargamala, en Barro, onde aparcamos o vehículo que nos truxo ata aquí. Continuamos a través da estrada que leva ó centro deste barrio, onde podemos ver un escudo da Santa Inquisición, onde intento explicarlle ó meu acompañante o terrible significado desta institución medieval.

Ó finalizar o núcleo rural collemos un pequeno camiño á esquerda, internándonos no Val de Boente, salpicado de prados intercalados con carballeiras. Ás súas sombras van os nosos pasos ata chegar á curiosa fonte de Boente, senlleira construcción de pedra en forma de cova, dende onde mana un pequeno regueiro.

Algúns metros máis ala atopamos unha casa cos sillares dun antigo canastro desaparecido, e seguimos de fronte, sorteando máis casas. Estamos no lugar de Barral, dende onde continuamos por unha pista de terra, sempre paralela ós campos, moitos aínda labrados.

Outro pequeno núcleo de poboación é o lugar de Boirás, onde tamén atopamos viñedos. Estes campos que recorremos eran antigamente transitados por carros arrastrados por bois, e ás veces atopamos as pegadas das súas rodas furando as pedras. Intento manter o interese do pequeno camiñante coa búsquea dos sinais que, certamente, están ben agochados, mentres o ceo mantén unha ameaza constante.

Nun cruce de tres direccións collemos a opción da esquerda, onde discorre un regato afirmado con pequenos croios, sobre os que saltamos para evitar mollarnos os pes, máis aínda Samuel que non ten un calzado demasiado adecuado para a ocasión.

Un pouco máis ala cruzamos o río Boente por unha pontella de grandes laxas apostadas sobre un sillar central, e á dereita tamén observamos unha curiosa levada de pedra. Na seguinte bifurcación que nos sae ó paso tiramos á esquerda, ata acadar novamente o asfalto e seguindo de fronte internámonos no pobo de Mourelle, que nos recibe cun rudimentario cruceiro, que deixamos á nosa dereita para camiñar ó carón dun gran muro de pedra.

Uns metros máis adiante atopamos un lavadoiro enorme e unha fonte de auga potable, debemos seguir de fronte, atentos ós sinais que xa dende o principio escasean. Camiñamos sobre rúas cementadas, entre casas abandonadas e outras aínda habitadas pero cos estragos do tempo trabando as súas fachadas, como un casal coas viñas aínda traballadas, e plantacións de patacas e verzas, e ovellas á sombra do canastro ou do patín. Aquí atopamos outro cruceiro, aínda máis senlleiro co anterior, e un peto de ánimas integrado no muro dunha casa, onde temos que tomar cara a dereita.

Xa saíndo á estrada outra vez collemos a dirección da dereita desbotando o indicador do pobo de Rúa, aínda que erramos e andamos un bo treito na dirección oposta, polo que temos que retroceder ó non atopar ningunha marca. Pasando por diante de Casa Carme, e chegando a unha marquesiña, subimos cara a esquerda onde comezamos un bo tramo de asfalto pola zona de Traspielas.

Ascendemos en dirección ó Coto de Monzón, pero sen abandonar a estrada, e baixo a súa sombra observamos as ruínas de varios muíños: o de Rolán, o do Frade, o muíño Grande, algún totalmente sepultado por unha densa capa de silveiras.

Neste punto atopamos un rabaño de cabuxas e ovellas, pastoreadas por unha velliña que nos ilustra con historias destes lugares e das súas xentes. Con esta compaña chegamos ó Chan de Queirón, onde hai uns enormes pastos, con un bo número de vacas e cabalos pastando en aparente liberdade, e alí atopamos unhas corroídas indicacións dun desvío que nos conduce cara unha mámoa, monumento funerario do que so podemos vislumbrar todo o que nos explica o panel que está na súa base, tal é o estado de abandono da zona.

Volvémonos perder e andamos outro bo treito por unha ampla pista franqueada de eucaliptos, ata que nos desanimamos por non atopar os sinais do sendeiro e voltamos á mámoa, onde nos sentamos a dar boa conta das provisións que levamos na mochila, mentres Samuel asiste a unha clase non exenta da miña caduca ideoloxía sobre os nosos ancestros, en fin, todas esas cousas de pobo e patria que me saen da cabeza para explicarlle a historia, tan diferentes das que escoita no colexio.

Desandamos o camiño recorrido e seguimos de fronte, bordeando os pastos, ata chegar a un merendeiro, onde desbotamos a estrada e cruzamos un cercado para ascender cara o monte, e seguindo unha pista chegamos ó lugar de Portacurvo. Aquí tamén temos indicadores para acceder a outro merendeiro e a un foxo, curiosa trampa para lobos que se atopa no mesmo estado lamentable que tódolos sitios de interese que deixamos atrás. É providencial este lugar no momento en que lle fraquean as forzas ó meu sobriño: non hai nada que anime máis a un neno para non quedarse atrás que a inminencia da noite e a presencia de feros caninos.

Outra vez temos que volver sobre as nosas pegadas para retomar o sendeiro, e esta vez vamos a presa, porque as nubes que non acompañaron o camiño ameazan agora con descargar. Por se acaso poñemos os chuvasqueiros antes de que a incontinencia do ceo nos cubra por completo.

Chegamos así á Laxa de Esperón, onde nos detivemos a buscar as formas características dos petroglifos: espirais, labirintos, cervos, arqueiros... dispersos por un campo minado de laxes, como se dun libro a ceo aberto se tratase. Tamén aquí é patente o abandono no que atopan estes monumentos dunha cultura da que tan pouco se sabe, anterior á invasión e a colonización romanas. Á saída deste mapa cuberto de enigmas, coas presas e o cansazo, caese o bo de Samuel para probar a lama do camiño, por sorte sen máis consecuencias que manchar o seu atavío deportivo.

Empeza a chover e saímos á estrada, e ante a insistencia da chuvia e a falta de sinais baixamos cara o pobo, por unha empinada congostra de esvaradías pedras, e despois botámonos literalmente á estrada, apurando un bo tramo de asfalto, para acadar vinte minutos despois a Igrexa de Gargamala.

Quedárannos pendentes os muíños de Rodos, os mellor conservados do sendeiro, e a Torre da Pedra, que deixamos para mellor ocasión.

Sorrío satisfeito ó constatar que o meu mollado e cansado amigo resistiu o envite das tres horas de camiño,salvando unha distancia de dez quilómetros e un desnivel de cento cincuenta metros. Con todo desexoso de volver a súa sesión de debuxos animados, despois dunha ducha obrigada. Agardo que algunha chispa se prendera na súa cabeciña e o veleno que me obriga a volver unha e outra vez en busca de grandes espazos lle recorra agora as veas.

A6 Sendeiro do Lombo da Raposa (Gondomar)

Sábado, 13 de maio de 2006

Partimos para este recorrido do encoro de Zamáns, ó que accedemos dende a parroquia de Vincios, no cruce da estrada que une os concellos de Gondomar e O Porriño, e subindo polo vial que nos leva de Castrelos a Valadares, populosas parroquias de Vigo. Deixamos o noso vehículo no camiño que leva á presa, e tralos estiramentos pertinentes internámonos no monte que se reflexa nas augas do encoro. Recorremos o perímetro completo deste mar interior, saíndo dende enriba da parede da presa, no sentido das agullas do reloxo.

Camiñamos por unha pequena senda de pescadores, que neste día salpican as beiras baixo a sombra de frondosos carballos, bidueiros e salgueiros, e outras especies características das ribeiras fluviais. Tamén hai unha grande variedade de especies vexetais tapizando o chan durante todo o traxecto, e bótase de menos algún panel explicativo de toda esta riqueza natural, nun lugar tan accesible para o lecer da xente da cidade. Así imprimimos as nosas pegadas ensombrecidas en verdadeiras alfombras de enredadeiras que dende a terra, correndo polos troncos das árbores, queren acadar o ceo.

Conforme nos afastamos da estraba estréitase a senda, e ás veces semella que camiñamos por unha xungla, sorteando xigantescos fentos, ortigas ameazantes e multitude de prantas que dobran o seu tamaño habitual grazas á humidade permanente deste particular hábitat. Só nun momento temos dúbidas no recorrido, ó cruzar o río Zamáns, que dá orixe á lagoa artificial, xa que temos que atopar o paso axeitado para non mollar os pes. Semella mentira que este modesto río fose quen de encher o enorme vaso onde se derrama, antes de continuar o seu curso.

Unha vez sorteado este obstáculo levamos xa a metade do perímetro do encoro, e neste punto é onde hai máis abundancia de prantas acuáticas, como carrizos e xuncos, e onde máis árbores atopamos mergullados na auga. Aquí tamén atopan refuxio os parrulos e outras pequenas aves habituais deste tipo de humedais. Pegada a pegada descontamos camiño para acadar novamente o muro da presa, e antes de facelo atopamos os sinais do PRG 1, que vai cara o Galiñeiro, e por el comezamos a ascensión, deixando as augas encoradas ás nosas costas.

Avanzamos entre piñeiros e eucaliptos, por unha sucesión de sendeiros e pistas, sen abandonar nunca a ruta sinalizada, chegando en pouco tempo a San Cibrán, onde atopamos un repoboamento de castiñeiras, onde se divisa a ladeira norte do macizo rochoso que temos como obxectivo.

Atravesándoa enlazamos un camiño que semella escavado na pedra, franqueado por toxos e carqueixas, con flores amarelas e violetas e, sobresaíndo deste océano de arbustos, curiosas illas de granito, con insólitas formas e variados tamaños, erosionadas pola choiva, polo vento e polas variacións climáticas. Dende unha delas detémonos a observar o desnivel e vemos ala abaixo, entre unha densa masa forestal, o encoro de Zamáns e unha extensa panorámica da Baía de Vigo.

Continuando chegamos ata unhas antenas de telefonía e saímos á pista central que circunvala o cordal granítico e camiñando uns metros á dereita abandonámola, xunto co sendeiro sinalizado, para ascender á esquerda por un torrente seco que se vai abrindo para formar un cortalumes, que nos conduce sorteando un forte desnivel cara o cumio. Este é o tramo máis penoso, porque á inclinación do terreo temos que engadirlle a irregularidade do chan, erosionado pola auga, e a ausencia de árbores que nos garden dun sol rabiosamente primaveral.

Pouco a pouco aproximámonos ó vértice xeodésico, esas curiosas sinalizacións de cemento empregadas na cartografía antes de ser trocadas polos modernos satélites, onde constatamos os case 700 metros de altitude, e dende onde acadamos as vistas máis sorprendentes de toda a montaña. Ós nosos pes a cidade de Vigo, e separada por unha lingua de mar, a comarca do Morrazo.

Dende aquí tamén vemos o noso próximo obxectivo: o Lombo da Raposa, a onde nos diriximos despois de repoñer líquidos e forzas, dándolles as costas ó vértice, que queda á nosa dereita. Dende aquí collemos unha pista de terra que descende abruptamente por unha pedreira que remata nuns penedos dende onde observamos as opcións para chegar á pista que nos levará ó cumio.

Á nosa dereita observamos un pequeno sendeiro entre toxos e carqueixas, polo que completamos o descenso. Agora os nosos pasos son máis que evidentes, porque a pista, accesible incluso para vehículos a motor, é a única opción.

Cada vez hai máis facilidades para acceder a estes solitarios paisaxes sen ter que empregar as pernas, o que contribúe a súa degradación. Completando o ascenso atopamos unha caseta de vixilancia forestal, dende onde se controla todo o Val de Louriña, franqueado polas Serras do Galleiro e polos cantís de Budiño, e polo monte Aloia que asoma o pobo de Prado, que semella unha illa entre un océano de piñeiros. Tamén aquí se domina todo o Val Miñor, coa enseada de Baiona entre brétema, coas pequenas Illas Estelas enfrontadas a Monteferro, e unha ampla panorámica do macizo do Galiñeiro, que rematamos de sortear, tapando a vista á metrópole. E ó lonxe, na boca da ría, as Illas Cíes como derradeiras pegadas de terra antes de enfrontar a inmensidade do océano.

Despois de recrear un bo anaco a vista dende esta atalaia privilexiada desandamos o camiño recorrido e ó chegar ó cruce onde remata o descenso seguimos de fronte, deixando o vértice xeodésico, e por ende todo o macizo, á nosa esquerda. Por unha pequena pista internámonos nun bosque de piñeiros que nos leva cara o Saramagal. Nas súas abas atópase un parque forestal onde podemos repoñer a augas que comeza a escasear nas nosas cantimploras, e descansar antes de acometer o derradeiro tramo do noso recorrido á sombra dos piñeiros e carballos que poboan esta paraxe salificada de enormes mesas e bancos de granito.

Aquí hai un cruce onde converxen varios sendeiros: o GR 53.2 en dirección A Garrida (A Pasaxe) pasando por Galiñeiro-Arruidos, ou cara o parque forestal de Zamáns, e tamén nos indican a dirección do Coto do Mediodía e a Virxe das Neves. Escollemos a primeira das opcións, e seguimos os sinais brancos e vermellos por unha pista ampla ata acadar á nosa dereita as marcas brancas e amarelas do PRG 1, por onde ascendemos, e que agora facemos en sentido inverso.

Así chegamos ó encoro de Zamáns, catro horas despois de iniciar a marcha, e desbotando unha nova circunvalación á lagoa seguimos á esquerda, pasando baixo a parede da presa, para chegar ó complexo etnolóxico dos Muíños das Maquías, onde constatamos outra vez que os vándalos cebáronse cos carteis explicativos relativos á flora e fauna destas paraxes. Con isto abandonamos o camiño, con gañas de descubrir outros.

A5 Sendeiro circular de Priegue (Nigrán)

Mércores, 10 de maio de 2006

A primavera volveu con ganas de instalarse definitivamente, e os areais da costa mais preta ós núcleos urbanos comeza a ser devorada pola xente. Eu mesmo estou a punto de caer na tentación de estomballarme como un lagarto das silveiras, para facer a dixestión dunha rincha enorme que acaba de saltar do mar ó forno, e dende alí ó meu estómago. Pero aínda non estou preparado para multitudes, así que decido volver polos meus foros.

Conduzo pola N-550 de Vigo a Baiona, ata chegar a unha rotonda situada na entrada de Priegue, e alí tomo á esquerda a rúa Mestra Emérita, e novamente á esquerda a rúa Don Marcial que me leva á igrexa de San Mamede, onde se inicia o PRG 60. Sigo ascendendo a mesma rúa onde abandonei, á sombra do cemiterio, o coche, ata chegar a unha balconada con dous cruceiros. Á súa dereita teño que seguir un camiño de terra entre chalets.

Durante a primeira parte do recorrido atopo gran cantidade de construccións como estas, competindo en luxo e grandeza, moitas delas con piscina e xardín. Observo no horizonte as Illas Cíes, defendendo a entrada da ría, e constato que o emprazamento destas vivendas non é casual: as vistas espectaculares sempre chaman ós cartos.

Saio outra vez ó asfalto, á rúa do Penedo, e descendo por ela á rúa Condomínguez, que tomo á esquerda e que non abandonarei nun bo treito, camiñando polo seu firme asfaltado, desbotando todas as bifurcacións que me saen ó paso. Continuando por ela chego ó campo de fútbol e a unha estación de augas, e me deteño a contemplar a Ensinada de Baiona, e a foz do Río Miñor.

Sorte que corre unha lixeira brisiña, e que aínda estamos en maio, porque camiñando este asfalto dentro de dous meses, nun deses clásicos días de lume, íanse a quitarme as ganas de sendeirismo. En fin, continuo prestando atención ó que ocorre á beira do camiño, observando as diversas formas e cores das casas dor ricos, medindo o longo das súas piscinas ou a súa colección de pedras erosionadas, pero nada tan curioso como o do seareiro que reproduxo con cemento o escudo celtista na súa cheminea.

Pouco máis adiante desta curiosidade tomo á esquerda a rúa Sanromán en sentido ascendente pasando un taller de reparación de embarcacións de recreo, ata acadar a rúa da Mámoa, que sigo á dereita. Neste traxecto deixo a ensinada de Baiona ás miñas costas e os meus ollos recorren golosos o horizonte, e énchense de montañas, o Aloia ó lonxe, e máis preto o Monte Castelo, e máis alá a silueta elegante do Galiñeiro e o Lombo do Raposo.

O asfalto comeza a pesar aínda que a paisaxe mude. Como non se ve o mar as construccións de luxo empezan a escasear, e o entorno é máis rural, con campos labrados e casas rústicas. E tamén prados onde pacen tranquilos equinos, seguramente descendentes daqueles que eran utilizados en tarefas agrícolas.

O derradeiro tramo asfaltado ten unha forte pendente, acadando O Castro, lugar onde seguramente existiu algún asentamento deste tipo, aínda que non se coñeza a súa localización exacta. Cando chego ó final do traxecto urbanizado teño que tomar un camiño á esquerda chamado Codaval que arrinca xunto á casa máis afastada.

É outra sensación a de camiñar pisando terra, rodeado de xestas coa flor amarela, a pesares de que a sombra sexa en gran parte ofrecida por eucaliptos e piñeiros. Non levo recorrido máis de cen metros e xa saio a un cruce de camiños, onde me deteño a contemplar unha curiosa cabana sobre un carballo, como a que soñaba na miña infancia. Non é máis que un montón de chapas e táboas apuntaladas, pero que bo refuxio para illarse dos maiores a maquinar aventuras e botar unhas caladas ós primeiros xarotos.

Deixando atrás a cabana, xiro á dereita, collendo o camiño do monte, un estreito pedregal de lixeiro desnivel, ata acadar un sendeiro, tamén angosto, cara á esquerda. Discorre este sobre unha basta extensión de piñeiros alfombrados por tupidos fentos, e va adquirindo unha forte pendente. Teño que sortear en máis dunha ocasión algún destes exemplares abatidos ata saír a unha pista forestal que descendendo cara a esquerda me conducen ós petroglifos do Outeiro Grande.

Apenas distingo os círculos concéntricos característicos desta mostra de arte rupestre, porque o estado de abandono é tal que non sei se algunha vez algunha institución pública ou organización popular tivo algún interese na súa conversación. Tal é a consideración que nos merece a nosa historia. Tanto como a natureza, porque nese pequeno traxecto xa tiven dous desagradables encontros con vehículos a motor, os dous circulando a gran velocidade. Así somos e así nos vai.

En fin, sigo de fronte pola pista ata chegar a unha bifurcación onde debo continuar polo ramal dereito, de forte pendente. Aquí, como o resto do sendeiro, é moi importante non perder as sinalizacións brancas e amarelas, que aínda que bastante difuminadas son imprescindibles para non perderse neste labirinto de pistas e camiños.

Aínda atopo outros dous cruces que collo, o primeiro na dereita e o segundo a esquerda, seguindo a pista central. Se non atopo ningunha marca é que vou na mala dirección e teño que dar a volta, non hai outra. Aquí muda un pouco a paisaxe e comezan a verse especies arbóreas autóctonas.
Despois comeza un pronunciado descenso que me leva a unha pista moi ampla, e en fronte dunha atalaia de rochas dende onde observo unha boa panorámica do Val Miñor.

Xirando á esquerda desemboco nun parque forestal, cunhas mesas de granito baixo uns eucaliptos enormes. Como sempre nestes lugares hai lixo por todas partes, e non deixo de pensar en que clase de xente é capaz de vir a pasar unha tarde no monte e deixalo nese estado.
Aproveito para encher a miña cantimplora e refrescarme un pouco na fonte e continúo descendendo para chegar a un curioso oasis forestal. Un pequeno souto que dende a beira dereita se enfronta a un imperio de eucaliptos.

Non tardo en deixar atrás o parque e chegar a un cruce de pistas. A unha sombra dun muro de pedra un poste de madeira indica que direccións podo tomar, xa que aquí conflúen o PRG 60, o 61 e o 53. Nesta ocasión está bastante claro e collo o ramal esquerdo para completar o recorrido, seguindo en sentido ascendente. Non tardo en chegar a outro cruce, tamén sinalizado, dende onde observo o pobo de Chandebrito, o Monte Cepudo e o Outeiro de San Bartolomeu. Deixo esta vista ás miñas costas e continúo o meu camiño, cara a esquerda, onde atopo outro poste con diferentes variantes do PRG 61 que descarto.

Este é o tramo onde a sinalización está en peores condicións, por eso é importante non saír da pista central, aínda que me salgan ó paso múltiples opcións, varias veces atopo cruces de varias pistas, e sempre debo dirixirme cara á esquerda, ata acadar unha zona recentemente repoboada, onde comezo a descender abruptamente para chegar a un depósito de augas.

Neste lugar comeza outra vez o asfalto, chegando a rúa Navas, que me leva directamente á igrexa de San Mamede, onde rematan as miñas pegadas.

A4 Sendeiro do Eifonso (Vigo)

Domingo, 7 de maio de 2006

Amañece un día gris, detendo esta primavera que xa cría definitivamente instalada, aínda cos efectos dos psicotrópicos inxeridos durante toda a noite anterior, e o domingo se afianza ó corazón como un parasito. Ningunha mensaxe no buzón, e tampouco teño ganas de compaña. Hoxe é un bo día para coller o chuvasqueiro, calzar as botas de montaña e perderse durante unhas horas na natureza, esquecendo os compromisos familiares, os campionatos de fútbol, e as sesións de cine con olor a palomitas. En fin, todo aquelo que me fai odiar o derradeiro día da semana.

Así que me sacudo como podo a preguiza, collo unha peza de froita e unha botella de auga e salo a unha rúa baleira e mollada. Por fortuna non teño que conducir moito rato, porque o sendeiro elixido está moi próximo á cidade, na estrada que une Bembrive e Beade, parroquias do afastado oriente. Deixando atrás a igrexa románica de Santiago de Bembrive chego ó lugar de Mourelle, abandono o coche, a uns 50 metros do río Eifonso, que me acompañara durante gran parte do recorrido.

Aquí están os restos do panel informativo que os afamados membros do club de montaña Serra do Suido puxeron nos anos noventa, cando abriron e sinalizaron este itinerario, e dáme noxo o vandalismo gratuíto e a falta de medios para manter en bo estado estas rutas de sendeirismo.

Comezan a picotearme pequenas gotas de chuvia, e me poño, a regañadentes, o chuvasqueiro. Non sei porque, pero sempre agardo a que se definan as nubes. Camiño paralelo ó río, que queda a miña esquerda, e deseguida me sae ó paso un vello muíño, semi agochado na maleza, que acusa o paso do tempo e o abandono.

Na outra beira, xunto ós restos desta construcción é visible aínda a levada, que levaba a auga que movía a pesada moa. A miña dereita sae un camiño ascendente que debo tomar, os meus pasos van paralelos ó leito do regato, que me acompaña susurrándome antigas lendas das criaturas que habitan os ríos e as fragas.

O sendeiro sube lentamente, na mesma medida que sube o Eifonso, e nun cruce de camiños observo unha vella pontella. Este tipo de construccións son de gran sinxeleza, un gran lousa de pedra colocada sobre a base de varios peñascos, pero non deixo de pensar nos veciños que a forza de xuntar brazos levantaron este senlleiro paso.

O camiño é estreito e está continuamente acubillado por carballos, salgueiros, castiñeiras e outras especies típicas de ribeira. Trescentos metros máis adiante desemboca nun camiño de carro, que debo tomar á esquerda, sempre observando as augas que discorren cantarinas.

Este camiño, despois de cruza-lo río, conduce a un muíño en bo estado, sen dúbida debido a unha reconstrucción, xa que o tella do aínda non ten a pegada do tempo.

Despois de facer un alto para contemplar esta testemuña muda da nosa historia (muda, pero en condicións de falar en calquera momento), o río se afasta ó facer unha pronunciada curva á esquerda. Hai que seguilo sen cruzalo, como indican as marcas brancas e amarelas que en ningún momento me permiten desviarme.

Afástome del, tomando unha forte subida, que me leva a un camiño máis ancho. Neste punto a chuvia xa tomou un certo ritmo, e vanse empapando os fentos, os pantalóns, o chan e a mochila. Pero non é quen de facerme desistir do meu empeño, e continúo rebasando unha arqueta e un depósito de augas.

Finalizada a subida, atopo outro cruce da camiños, e os sinais me dirixen á esquerda, cara un solitario lavadeiro. Escoito as augas que dende certa altura desaparecen nunha caótica selva. Aquí está situado o recuncho mais extraordinario do Eifonso, a fervenza e os muíños da Ferrolana, onde o río fai unha prolongada, angosta e vertical caída.

Coroando este pequeno canón está o muíño, en perfecto estado de conservación, listo para moer, e detrás del unha fervenza duns cinco metros, dende onde o río se precipita ó bacío, saltando dende unha grande laxe. Pasando este salto atopo outro muíño, pero este en estado de abandono, agochado entre as silveiras.

Cando deixo este complexo etnográfico, sorprendido gratamente pola recuperación do seu entorno, atopo outra pequena pontella, coas mesmas características que a situada ó comezo do sendeiro, e constato que non é casual que ambas se atopen tan próximas ó muíño.

Aínda dende aquí é posible ver prados e casas illadas, seguramente pertencentes á parroquia de Bembrive, que conserva unha situación administrativa peculiar dende a súa anexión a Vigo en 1945, como entidade local menor, modelo de autonomía da que só gozan oito parroquias galegas.
Aquí me afasto do río e xiro á dereita, subindo entre varias árbores caídas, e mergullado nunha densa selva esmeralda, onde as especies nobres compiten por cegarme a invasión de piñeiros e eucaliptos que conforman a masa forestal maioritaria, como na practica totalidade dos bosques da franxa costeira desta nación atlántica.

Despois dunha pequena pero empinada subida acado a estrada e a Ermida de San Cibrán, cunha fonte de dubidosa potabilidade. Descansaría un momento neste entorno para repoñer forzas, pero se desata o diluvio universal e se me deteño a bo seguro que o frío farase dono dos meus músculos, e aínda teño presente o último arrefriado.

Así que continuo ata chegar ó viaducto da autoestrada que vai cara Baiona, que irrompe na fraga coas súas xigantescas pernas de formigón. Douscentos metros por riba da miña cachola se desprazan os automóbiles, alleos á chuvia que desata toda a súa furia coa miña miserable persoa, alleos tamén á beleza sobre a circulación cos seus moitos cabalos mecánicos.

Subo unha pista de gravilla paralela ó asfalto, e sae ó meu encontro un vehículo calcinado que me indica que debo xirar á esquerda e volver outra vez ó bosque. Sigo a ascensión, gañando metros entre carballos, castiñeiras e mimosas, ata chegar a unha ancha pista, que cruzo cara a esquerda e uns metros máis adiante abandono por un camiño á dereita para chegar ó lugar de A Fraga, derradeira illa de bosque autóctono en detrimento das especies foráneas.

Pasando a fraga, atopo os vestixios dun antigo asentamento coñecido como Bene Vivere.

O camiño enlousado, por onde discorre un pequeno regueiro de auga, da unha idea da importancia desta antiga aldea da que apenas quedan desdentados muros devorados pola maleza e polo paso do tempo.

Por fortuna o ceo da unha tregua, e podo recorrer os tramos finais do sendeiro sen a compaña monótona da chuvia, aquí tamén teño que estar atento ós sinais, continuamente atopo cruces de pistas que me ofrecen varias opcións. Nun deles, baixo un campo de fútbol que se divisa ó lonxe, teño que coller á esquerda, tomando unha forte subida de pedra solta. Cando acado o campo volvo a vista atrás e sorpréndome pola densidade de castiñeiros que deixei atrás.

Uns metros máis e chego ó parque forestal de Beade, 480 metros sobre o nivel do mar, fermosa atalaia dende onde observo gran parte da ría de Vigo, coas Illas Cies defendendo a súa entrada. Para confirmar a miña chegada se abren as nubes e deixan que o sol seque un pouco miñas roupas. Aínda así me deteño o xusto, porque non quero confiarme e aínda me queda por desandar o camiño, a pesares de que din que tódolos santos axudan.

Antes de descender observo os paneis do GR 53 e GR 58 que enlazan en este parque, con ollos golosos, pensando xa en novas andainas.